Sağlık Bilgileri

APANDİSİT

Apandisit (apandis iltihabı), normalde körbarsağın iç yüzünde bulunan solucansı çıkıntının iltihaplanmasıdır; çok sık raslanan bir hastalıktır.

2 tür apandisit vardır: Çok sık raslanan ivegen apandisit; çok ender görülen süreğen apandisit.

Apandisit herhangi bir anda ortaya çıkabilir: Süt çocuklarında ve yaşlılarda teşhisi oldukça güçtür.

Teşhisi konan bütün apandisitler vakit geçirmeden ameliyat edilmelidir: Gerçekten, çoğunlukla iyicil olan bu hastalık, ihtilat olarak karın zarı iltihabına (peritonit) yolaçarak tehlikeli bir durum alabilir.

Burada genç erişkinlerdeki apandisiti inceleyeceğiz.

NEDENLER

Bozunların kökeni apandisin ivegen iltihaplanmaşıdır. Bu iltihap, apandis içinde barsak asalakları gibi yabancı maddelerin bulunması nedeniyle ikincil olarak ya da mekanik bir engel nedeniyle ortaya çıkabilir.

Bir enfeksiyon eklenirse, doku ölümü, delinme ve karın zarı iltihabına yolaçma tehlikesi ortaya çıkar.

TEŞHİS

Klinik belirtiler

Hastalık çoğunlukla apansızın başlar; sağ kalça çukuru düzeyinde, aynı tarafın bacağına doğru yayılan bir ağrı belirir. Bu ağrı oldukça hafiftir, kusmalarla ya da yalın bulantılarla birliktedir. Barsak geçişi az ya da çok bozulmuştur: Kabızlık sıktır. Çoğunlukla iştah yitimi ya da iştah azalması saptanır. Küçük bir ateş oynamasının (37,5-38cC) görülmesine karşılık, genel durum iyidir. Klinik muayenede, sağ kalça çukurunun elle muayenesi ağrılıdır ve bu ağrıyla birlikte bazen karın çeperinde bir kas direnci tepkisi bulunabilir. Karnın geri kalan bölümleri ağrısız ve yumuşaktır. Göden barsağının parmakla muayenesi, küçük leğenin sağ bölümünde bir ağrıyı açığa çıkarır. Bütün bu belirtiler, hastalığın evrimi değişken olduğu ve her zaman bir karın zarı iltihabına yolaçabileceği için, hemen ameliyat kararı vermeyi gerektirir.

Tamamlayıcı muayeneler

En yararlı muayene, bir enfeksiyonun kanıtı olan akyuvar artışının varlığını gösterecek kan sayımı yapmaktır.

Ayrıca her türlü ameliyattan önce olduğu gibi, bir elektrokardiyogram ve bir akciğer filmi almak ve kan grubunu saptamak gerekir.

EVRİM

Bir apandisit (apandis iltihabı) nöbetinin kendi kendine evrimi, belirtilerin gerilemesine doğru olabilir; ama nöbetler tekrarlayacaktır ve apandisin delinmesiyle. apansızın karın zarı iltihabı ortaya çıkabilir.

Ayrıca nöbet, «apandis çevresi apse» diye de adlandırılan yerel bir irinleşmeye doğru da gelişebilir; bu yerel irinleşme bölgesinde delinmiş apandis ve çevresindeki yerel karın zarı iltihabı bir kütle (plastron) oluşturur; o zaman ameliyat daha güç olacaktır; nöbetin anlaşılmayıp, klinik belirtileri bütünüyle bozan antibiyotikler ve ağrı kesicilerle tedavi edilmesi sık raslanan bir durumdur.

Evrim, delinme ve karın zarı iltihabına doğru da olabilir. Karın zarı iltihabı, genel karın ağrısı, karın çeperi kaslarının yenilemeyen kasılması ve genel durumun büyük ölçüde bozulmasıyla ortaya çıkar.

Göden barsağınm parmakla muayenesi ağrılıdır ve karın zarı iltihaplanmasını doğrular. O zaman hemen ameliyata gitmek gerekir.

Hemen ameliyat edilen bir apandisit çok çabuk iyileşir ve çok kısa bir hastane bakımı gerektirir. Bazen, ameliyat sonrasında 5. güne doğru, bir barsak tıkanması sendromu ortaya çıkabilir. Bu hastalık tablosu çoğunlukla, ameliyat sonrası yalın bir barsak felci tıkanmasına bağlı olabilir; bazen de geride bir iltihap odağı kalmasına bağlı olabilir (apandisten uzakta, kalın barsaklar arkasında, kalça çukurunda ve diyafram altında apseler oluşması) ve o zaman yeniden ameliyat gerekir.

HASTALIĞIN ÖTEKİ BİÇİMLERİ

Öteki ivegen apandisitler

Çok ender görülen, ama teşhisleri çok güç olan süt çocuğu apandisitleri, teşhisi zorlaştıran başka klinik belirtiler veren (beyin zarı uyarılması ya da iltihabı belirtileri gibi) çocuk biçimleri ayırdedilir. Gebe kadınlarda, ivegen apandisitin sidik yolları enfeksiyonundan ayırdedilmesi güçtür.

Yaşlılarda da apandisit görülebilir ve çoğunlukla ikincil barsak tıkanması ya da sağ kalça çukurunda bir şişlik (delinmiş apandisin çevresindeki apsenin ve bu bölgedeki yerel karın zarı iltihabının oluşturduğu bir kütle ya da plastron) biçiminde (kolayca bir körbarsak uruyla karıştırılabilir) ortaya çıkar.

Apandis ile körbarsağın her zaman normal yerlerinde bulunmayacaklarını unutmamak gerekir; bu durum, ağrıların başka yerlerde olması nedeniyle, teşhisi güçleştirir.

İvegen apandisit daha başlangıcında, karın zarı iltihabıyla da ortaya çıkabilir (çocuklarda sık raslanan durum).

Süreğen apandisit

Çok ender görülen bir hastalıktır. Sağ kalça çukurunda çok belirsiz ağrılar sözkonusudur; genel bir yorgunluktan ve bazen yemekler sonrasında genel bulantılardan başka belirti yoktur. Erişkinlerde körbarsak düzeyinde yerleşmiş kalın barsak iltihabıyla (ya da Grohn hastalığı) karıştırılabilen, çocuklarda da çok belirgin olmayan bir dizi nöbet (az iltihaplı bir apandisle birlikte) gösteren bu hastalık, günümüzde başlı başına bir hastalık sayılmamaktadır.

AYIRICI TEŞHİS

Erişkinlerde apandisit ile karıştırılabilecek tek hastalık, sağ böbrek taşı ve sidik borusu taşı sancılandır. Gebe kadınlarda özellikle sık raslanan böbrek iltihaplarının yolaçtığı sorunlar görülmüştür. Çocuklarda apandisit, üst solunum yolları enfeksiyonunu izleyen mezenter lenf düğümü iltihaplanmaları ile karıştırılabilir. Ameliyatta, büyümüş mezenter lenf düğümleri yanında apandisin sağlam bulunması karşısında, doğru teşhis konur.

Nedeni açık olmayan bir karın zarı iltihabı da teşhis sorunları ortaya koyar; ama bütün birincil karın zarı iltihapları ameliyat gerektirdiğinden, ameliyat sırasında teşhis konur.

TEDAVİ

Teşhis konur konmaz ameliyat gereklidir. Yalın bir ameliyat olan apandisit ameliyatında, sağ kalça çukurunda Mac Burney noktasında (anatomiye bakınız) küçük bir keşi ile apandisin körbar-sak üstünde tutunduğu düzeye varılır; apandis damarları bağlandıktan sonra kesilir. İnce barsak üstünde bir Meckel divertikülü bulunup bulunmadığı araştırılır ve varsa çıkarılır; çünkü bir ihtilata yolaçarak yeni bir ameliyat gerektirebilir. Apandis çıkarıldıktan sonra, karın çeperi kapatılır. Apandisin normal yerinde olmaması ya da apandisin delinmesi sonucu önemli bir bölgesel enfeksiyon (yerel karın zarı iltihabı) bulunması, ameliyatı güçleştirebilir. Karın zarı iltihabı (peritonit) durumunda, hemen ameliyata gitmek gereklidir.

Ameliyatta bütün karın boşluğunu temizlemek ve buradaki iltihaplı sızıntıyı emmek, sonra da nedeni tedavi etmek, yani apandisi çıkarmak (apandektomi) gerekir. Karın boşluğunda yaygın bir enfeksiyon varsa ya da apandis çevresi apsesi oluşmuşsa, apandisin çıkarılması güçtür. Bu durumda hastaya antibiyotik tedavisi uygulanıp, ameliyatı 3-6 ay sonra yapılır. Her ameliyatta irinden örnek alınır ve ameliyat sonrası antibiyotik tedavisini yönlendirmek için, mikrobun duyarlı olduğu antibiyotiğin saptanmasını sağlamak amacıyla laboratuvara gönderilir. Ameliyat sonrasında iyi bir bakım gereklidir.

SONUÇ

Apandisit çoğunlukla kolay teşhis edilen bir hastalıktır ve erken ameliyat edildiğinde çok önemsizdir; evrimi çek yalındır; 5-8 günlük hastane bakımı gerektirir. Teşhis konmazsa ya da hastalık daha başlangıcında ağırsa, önemli sorunlara yolaçabilir; o zaman geleceği kötü olabilir.