Sağlık bilgileri

Normal ağırlıkta doğmuş bebek, genellikle 5-6 saat sonra, kaynatılmış ve % 5 şeker eklenmiş şekerli suyla beslenir. Önce birkaç çay kaşığı verilir ve ya­vaş yavaş artırılır; bebek ortalama 2 saat arayla beslenir ve verilen miktar bir fincana çıkarılır. Doğumdan 12-24 saat sonra da anne sütü verilmeye başlanır. Ülkemizde, genellikle yeni doğan bebek bu şekilde beslenmekte ise de, artık bu uygulamadan vazgeçilmektedir.
Gelişmiş ülkelerde, yeni doğan bebeğe şekerli suyla besleme uygulamaları sakıncalı bulunarak bırakılmıştır. Bebek normal doğmuşsa, anne sağlıklı ve du­rumu uygunsa, emzirme olabildiğince erken başlatılmaktadır. Erken başlatılan emzirmenin, süt salgısını uyardığı ve artırdığı, süt artışında süreklilik sağladığı ve başka yararlan olduğu anlaşılmıştır. Bunun için, yeni doğan bebek, annenin durumu uygun olur olmaz emzirilmelidir.
Kolostrum (ilk süt): Süt salgısı ilk günlerde azdır ve sonradan artmaya başlar. İlk günlerde salgılanan süt (kolostrum) koyu, sarımtıraktır, normal süte göre şekeri, yağı az; protein ve mineralleri ise çoktur. Bu sütün miktarı az ol­makla birlikte ilk günlerde bebek için yeterlidir. Bebeğe, kolostrum verilmesi zo­runludur. Bu süt, bebeği mikrobik hastalıklara karşı koruyucudur, bağışıklık cisimciklerince çok zengindir. A vitamini ve magnezyum tuzlan da fazladır. Ba­ğırsak hareketlerini hızlandırıcı etkisiyle bebeğin bağırsaklarının temizlenmesini kolaylaştırır.
Kolostrum 3-10 gün içinde normal süte dönüşmeye başlar, miktarca da ar­tar. Annenin durumuna göre, günlük üretilen süt miktarı 600 – 850 mi. arasında değişir. Bu miktar daha az ya da çok olabilir.
Süt salgılanması çeşitli etmenlerin denetimi altındadır. Bunların başlıcaları şunlardır:
1. Annenin ruhsal durumu süt salgısını etkiler. Ani coşkular süt salgısını azaltabilir ya da kesebilir. Bu durum fazla adrenalin salgılanmasına bağlanmak­tadır. Sinir sisteminin iyi çalışmaması, ruhsal gerginlikler, ani coşku, üzüntü gibi durumlar ve hormon dengesizlikleri süt salgısını azaltabilir.
2. Bebeğin emmesi süt salgılanmasını uyarır. Ancak, yalnız başına emme süt salgısının artması için yeterli olmayabilir. Çünkü göğsün büzülme düzeni çeşitli etmenlerin denetimi altındadır.
3. Aşırı yorgunluk süt salgısını azaltabilir.
4. İleri derecede beslenme yetersizliği, yeterli sıvı alınmayışı süt üretimini azaltır. Yalnız başına bira, çay, yulaf, helva, baklava gibi besinlerin ya da be­lirli yiyeceklerin sütü artırdığı inancı doğru değildir. Ancak emzikli kadının ye­terli sıvı alması ve beslenme ilkelerine uygun beslenmesi, süt üretimi ve kalitesin­de önemli bir etmendir.
Emzirme: Emzirmede anne ile bebeğin rahat olması ve annenin kişisel te­mizlik kurallarını titizlikle uygulaması gerekir. Emzirmede aşağıda belirtilenlere uyulmalıdır:
1. Emzirmeden önce bebeğin altı temizlenerek rahatlaması sağlanmalıdır.
2. Bebeğin sağlığım korumak ve göğüslerde olabilecek rahatsızlıkları önle­mek için, göğüsler emzirmeden önce ve sonra sabunlu suyla temizlenmeli ve duru suyla durulanmalı, temiz bezle kurulandıktan sonra emzirmelidir. Göğüs temiz tutulmazsa bebeğin ağzında pamukçuk, yara, annenin göğsünde rahatsızlıklar olu­şabilir. Bu durumda bebek ememez, süt azalabilir.
3. Emzirirken annenin rahat şekilde oturması gerekir. Meme verirken, be­bek hafif dikçe tutularak fazla hava yutması önlenir. Meme, bebeğin burnunu ka­patmayacak şekilde tutulur. Memenin biri iyice boşaldıktan sonra öteki emzirilir. Emzirdikten sonra, anne bebeğini kendi omuzuna doğru dikçe yaslayarak yuttu­ğu havayı çıkarmalıdır.
Özellikle ilk haftalarda bebeğin memeyi alması zordur, süt de azdır. Gün geçtikçe bebek emmeyi öğrenir, annenin sütü artar ve bebekle anne arasında uyum sağlanır. İlk haftaların alışma dönemi olduğu unutulmamalı, çıkabilecek sıkıntı­lara karşı sabırlı olmalı ve emzirmekten vazgeçilmemelidir.
4. Açlık duygusu ve midenin boşalma hızı bebeğe göre değişir. Bebeği be­lirli aralıkla beslemenin yaran varsa da katı kurallardan kaçınmak gerekir. İlk haftalarda bebeğin beslenmesi düzensizdir ve öğün aralan kısadır, büyüdükçe öğün aralan da uzar. Bebek, ortalama 3.0-3.5 saat aralıkla beslenir. Bazılarını 2.0 – 2.5 saatte beslemek gerekebilir. İlk aylarda bebek ortalama 7-8 kez beslenir, bebek büyüdükçe öğün sayısı 6-7′ye, 9. aydan sonra 4-5′e iner.
Bebek ilk aylarda sabah saat 7.00′de emzirilerek üçer saat aralıklı olmak üzere gece saat 24.00′te son kez beslenebilir, gece yarısından sonra da sekizinci öğün süt vermek gerekebilir. İlk birkaç aydan sonra, gece yarısından sonraki öğün kaldırılmalıdır.
5. Aybaşı, annenin emzirmesine engel değildir. Ancak ilâçlar süt yoluyla be­beğe geçeceğinden, doktor önermedikçe emzikli kadın ilâç almamalıdır. Basit ka­bızlık ve basit sürgün gibi durumlar ilâç kullanarak değil, uygun besinlerle düzel­tilmelidir. Zorunlu hastalıklarda, antibiyotik gibi ilâçlar alındığında emzirmeye ara verilmelidir ve bebek hayvan sütüyle ya da mamayla beslenmelidir. Emzikli kadın, kendi beslenmesinde Bölüm 11-2′de açıklanan esaslara uymalıdır. Bebek süt alamıyor ya da anne veremiyorsa, anne sütünü boşaltmalıdır.
6. Annenin salgıladığı süt miktarı az olabilir ve bebeğin beslenmesine yet­meyebilir. Anne, sürünün yetip yetmediğini bebeğin genel sağlık durumundan, ye­terli büyüyüp büyümediğinden ve açlık belirtileri olup olmamasından anlayabilir. Yalnız, ilk haftalarda bu durum kolay belli olmaz.
Bebek düzenli emziriliyor, iki memeyi de iyice emip boşalttıktan sonra açlık belirtileri ve huzursuzluk gösteriyor, normal büyüyemiyorsa anne sütünün yetme­diği anlaşılır. Bu durumda anne sütü kesilmez, emzirme sürdürülür; ancak yeter­sizlik hayvan sütüyle giderilir. Bebek’ bir Öğün anne sütüyle, bir öğün hayvan sütüyle beslenir ya da bir öğünde iki meme de iyice emzirilip boşaldıktan sonra hayvan sütü verilir.
Memeden Kesme: Emzirme süresi, annenin süt üretimine, bebeğin durumu­na ve genel şartlara göre belirlenir. Anne normal miktarda süt üretiyorsa, ilk 3-4 ay da bebeğin besin ihtiyacı anne sütüyle karşılanır. Ancak bebeğe birkaç aylıkken meyve suyu verilmeye başlanmasında yarar vardır. Anne sütü, miktar yönünden ye­terli olsa bile, 3-4 aydan sonra bebeğin besin ihtiyacını tam olarak karşılaya­maz. Bunun için, yalnız anne sütüyle beslenen bebekler 2-6 aylar arasında çeşitli besinleri yemeye yavaş yavaş alıştınhnalıdır. Böylece, bebeğin sütle karşılanama­yan enerji ve besin öğeleri ihtiyacı ek besinlerle sağlanır, hem de bebek memeden îkesilince çeşitli besinlere alışmış olur.
Bebek altı aydan sonra memeden kesilebilir; ek besinler yeterince verilme şartı ile bir yaşma kadar da emzirilebilir. Bebek memeden kesilince, hayvan sütü vermek zorunludur. Temiz ve taze süt bulma imkânı kısıtlı ise, süt sağlık kural­larına uygun hazırlanamıyorsa, gerekli olan öteki besinler de çocuğa verilerek, em­zirme bir yaşma kadar ve daha sonra da sürdürülebilir. Memeden geç kesilen çocuk günde 1-2 kez emzirilir. Çocuğa öteki öğünlerde başka yiyecekler verilir.
Gebelik, bebeğin hemen sütten kesilmesini gerektiren bir durum olarak sayıl­maz. Ancak, hem süt veren hem de gebe olan kadının iki durumun da gerektir­diği biçimde beslenmesine özen göstermesi gerekir. Gebe kadın, bebeğini 4-5 aylık oluncaya dek emzirebilir.
Bebek, diş çıkartma ve, hastalık sırasında, çok sıcak aylarda memeden ke­silmez. Besin bulma ve bebek için hazırlama imkânları sağlıklı olmayan yöre­lerde, bebeğe daha uzun süre anne sütü verilmesi uygun olur. Yalnız, çocuğun 2-3 yaşına dek emzirilmesi de sakıncalıdır. Uzun süre emzirilmesi, çocukta bazı ruh­sal bozukluklara da yol açabilir.