Sağlık bilgileri

BESİN GRUPLARI VE GÜNLÜK BESLENME KILAVUZU
Besinlerin Bileşimi ve Gruplandınlması
Önceki bölümlerde anlatıldığı gibi, vücut çalışması için çok çeşitli besin öğelerinin kaynağı besinlerdir. Besin öğelerinin tümüne gereksinimin karşılanabilmesi için yeterli miktarda ve çeşitte besinin yenilmesi gerekir. Hiçbir besinin günlük tüketilebilecek miktarında, tüm besin öğeleri günlük ihtiyacı karşılayacak düzeyde bulunmaz. Her besinin besin öğesi İrileşimi farklıdır. Besinin cinsine göre içerdiği besin öğelerinin çeşidi değiştiği gibi; anıktan ve kaiKesi de değişiklik gösterir, örneğin, taze sebze meyvelerde su çok, protein azdır; kara baklagillerde ise su az, protein çoktur; yumurta proteinin kalitesi koru baklagil proteininden yüksektir.
Besinlerin içerdiği besin öğelerinin miktarı, besin kaynağının fanine, yetiş­tirildiği toprağa, bakım ve beslenmesine, üretiminden tüketimine dek besine uy­gulanan işlemlere göre farklılık gösterir, örneğin, toprağında suyunda iyot bu­lunmayan bölgede yetişen yiyeceklerde iyot bulunmaz; yeterli C vitamini alma­yan hayvanların sütünde bu vitamin çok az olur; uzun süre kaynatılan sütte, sıcağa duyarlı vitaminlerin miktarı çok azalır. Aynı besinin besin öğesi bileşimi ile elde edildiği kaynağa ve türüne göre değişebilir. Örneğin, ıspanağın türüne göre içerdiği C vitamini miktarı; hayvanın türüne ve beslenmesine göre kara­ciğer gibi depo organlarındaki vitamin ve minerallerin miktarları, önemli fark­lılıklar gösterir. Besin üretildikten sonra, taşıma, saklama, işleme, hazırlama ve pişirme sürecinde uygulanan yöntemler de besin öğelerinde değişik derecede ka­lıplara yol açar.
Yiyeceklerin besin öğesi bileşimi birçok etmene göre farklılık gösterdiğinden besinlerin bfleşimini gösteren tablolardaki değerler kesin değildir, ortalamadır. Her besin öğesini saptamak için özel yöntemler geliştirilmiştir. Bu yöntemler uygulanarak, bir besin öğesinin miktarı aynı besin türünün değişik örneklerinde bulunur. Örneğin, kuru fasulyedeki demir miktarını belirlemek için, değişik yer­lerde yetiştirilmiş birçok (20, 30, 50, 60 gibi) kuru fasulye örneği alınır ve her birindeki demir miktarı bulunur; bulunan değerlerin ortalaması alınır ve bu kuru fasulyedeki demir miktarı olarak gösterilir. Her yiyecekteki besin öğele­rinin çeşit ve miktarları ayrı ayrı tesbit edilerek besinlerin bileşim tabloları dü­zenlenmiştir. Yiyeceklerin besin öğesi örüntüsünü gösteren tablolardaki değer­lerde, yukarıda açıklanan nedenlerle bazı farklılıklar olabilir. Ancak, bu farklı­lıklar, beslenmenin düzenlenmesinde yanıltıcı olacak düzeyde değildir.
Doğada çok çeşitli yiyecek bulunur ve bunların besin öğesi bileşimi deği­şiktir. Önceki bölümlerde açıklandığı gibi, her besin öğesine ihtiyaç miktarı da farklıdır. Besin öğelerinin her birine ihtiyacı karşılamak için her çeşit besinden ne miktarda alınması gerektiğini ayrı ayrı hesaplamak,, her gün bunu tekrarla­mak, sürekli besinlerin bileşimini ve besin öğelerine ihtiyacı incelemek, ölçü tartı almak imkânsızdır. Bu yüzden yeterli ve dengeli beslenmede kılavuz olarak kullanılmak ve besin seçimini kolaylaştırmak için, besinler bileşimlerindeki be­sin öğelerindeki benzerlik yönünden gruplandırılmıştır. Beslenmek için, bu grup­lardan günde alınması gereken ortalama miktarlar belirlenmiştir.
Besinler, yapı ve bileşimine göre ilk kez on grupta, sonra yedi grupta top­lanmış, günde alınması gereken miktarlar belirlenmiş., bunlar ayrıntılı bulunmuş,, uygulamada zorluk çekildiği görülmüştür. Günümüzde ise, önceleri kullanılan besin grupları ve beslenme kılavuzu basitleştirilmiş, besinler dört ana gruba ayrılmıştır. Dört grubun dışındakiler beşinci grupta toplanmıştır. Bu besin grupları şunlardır:
1. Süt ve türevleri
2. Et, yumurta, kuru baklagil
3. Taze sebze ve meyveler
4. Tahıl ve türevleri
5. Yağlar ve şekerler