Sağlık Bilgileri

BESLENME VE BESİN ÖĞELERİ
Beslenmenin Tanımı ve Önemi
Her canlının yaşamını sürdürmesi için beslenmesi zorunludur. Beslenme­den yaşayabilen canlı yoktur. Normal büyüme, gelişme ve sağlıklı yaşamak için iyi beslenmek gerekir.
Yalnız açlık duygusunu gidermek ve karın doyurmak için yemek, iyi bes­lenmek değildir. Karın doyurmakla normal büyüme ve gelişme sağlanamayacağı gibi sağlık da korunamaz. İyi beslenme; tüm besin öğelerini ihtiyacı karşılaya­cak miktarda ve kalitede, düzenli, sürekli ve ekonomik olarak vücuda sağlamak­tır. İyi beslenme ile yeterli ve dengeli beslenme eş anlamda kullanılır. Besin öğesi; besinlerin bileşiminde bulunan ve vücutta değişik görevleri olan karbonhidrat, protein, yağ, vitamin gibi kimyasal maddelerdir. Besin (yiyecek) ise, besin öğe­lerinin kaynağını oluşturan bileşiklerdir.
Vücut çalışması için çok çeşitli besin öğesi gereklidir. Bunların tümünün vücuda alınması, iyi beslenme için yeterli değildir. Önemli olan, besin öğelerinin tümünden ihtiyacı karşılayacak miktarda alınmasıdır. Az veya çok alınması za­rarlıdır. Miktar yanında, besin öğesinin kalitesi de önemlidir. Besin öğelerinin kalitesi (vücutta kullanılma durumu), besinin kaynağına göre farklılık gösterir. Örneğin, süt ve yumurta proteinlerinin kalitesi, tahıl proteinlerinin kalitesinden üstündür. İyi kaliteli protein almadan, yalnız tahıl proteini ile bu besin öğesine ihtiyaç karşılanamaz.
îyi beslenmede, ekonomik ve ölçülü olmak da önemlidir. Örneğin, günlük C vitamini gereksinimi iki portakalla karşılanabilecekken, günde dört portakal yemenin anlamı yoktur. Besin öğelerinin gereğinden çok alınması, parasal yön­den savurganlık olduğu gibi, sağlık yönünden de zararlıdır. Örneğin, enerji ve­ren besin öğelerini fazla almak şişmanlığa yol açar; çok fazla D vitamini ise ze­hirler.
Ayrıca, hazırlama, işleme, pişirme ve saklama sırasında besin öğesi kaybını artıran yöntemlerin uygulanması, aile ve ülke ekonomisinde önemli kayıplara yol açar.
Yalnız belirli dönemlerde ve sürelerde iyi beslenmek de yeterli değildir. Ha­yat boyu iyi beslenmek sağlıklı olmada büyük önem taşır. Çünkü, belirli dönem­lerde yetersiz ve dengesiz beslenmenin zararlarını sonraki yıllarda düzeltmek çok zor ya da imkânsızdır. Örneğin, D vitamini yetersizliği nedeniyle iskelet sistemi bozulmuş olan bir çocuk, erişkinlik döneminde yeterli D vitamini alsa da kemik-lerindeki çarpıklıklar düzelmez. A vitamini yetersizliği nedeniyle kör olan göz, bu vitamin verilerek iyileştirilemez. Kötü, beslenme nedeniyle fiziksel ve zihin­sel yönden gelişme geriliği gösteren çocuklar, sonraki yıllarda iyi beslenseler bile durumları yeterince düzelmez.