Sağlık Bilgileri

Böbrek taşları : Üçüncü bir hastalık du­rumu böbrek taşları ya da kurnu dolayı-sıyle meydana gelen rahatsızlıklardır. Böbrek taşlan farkı kimyasal yapıdadır­lar. Bir taşın boşaltım aygıtından aşağı­ya inerken zarara yolaçmaması kuşku­suz olanaksızdır.

Yaptığı zararın en ha­fifi kanamadır. Fakat taşların en tipik belirtisi beslenme düzeni değişiklikle­rinde ya da otomobille yapılan geziler­de sarsıntılar sonucu ortaya çıkan süre­ğen ve sancılı krizlerdir. Sancının başlaması ve üreme organları­na ve uyluklara yayılması sırasında has­tada beliren çırpınmalar, yürek darlıkla­rı ve kusma krizleri üzücü bir görüntü yaratır.

Bu krizler gerçekten dayanılma­sı son derecede zor ağrılara yolaçar. Kriz birkaç saat de sürse, birkaç gün de sürse teşhisin konulmasını kolaylaştırır. Bundan sonra sıra taşların yapısının sap­tanmasına gelir. Taşların yapısı fosfat, oksalat, üre ya da kalker v.b. kökenli olabilir. Taş yapısının bilinmesi hasta­nın iyileşmesi için hekimin vereceği ilâç ların ve beslenme rejiminin saptanma­sında önem taşır.

BÖBREK TAŞI

Böbrek taşı hastalığı, böbrek dokusunda ve böbreğin boşaltıcı boşlukları olan çanaklarda ve böbrek havuzcuğunda sert birikimler (taşlar) bulunmasıyla nitelenir.

Taş yerinde kalabilir, büyüyebilir ya da başka taş oluşumlarının başlangıç noktası olabilir. Yerinden oynayabilir ve zararlı tıkaç rolü oynayabilir. Küçükse, sidik borusu yoluyla atılma olasılığı vardır.

NEDENLER

Sidik erimiş maddelerle (özellikle kalsiyum tuzları, fosfatlar, üratlar ve oksalatlar) aşırı doymuş durumdadır. Bu mineral tuzlar, en küçük denge değişikliğinde çökme ve billurlaşma eğilimlidirler.

Sidik akımının yavaşlaması

Sidik akımının boşaltım sistemi üstündeki herhangi bir engel nedeniyle yavaşlaması, sidiğin durgunlaşmasına ve mineral tuzların depolanıp, doymuş durumdaki bir tuzun billurlaşmasına yolaçar. Ama bu özel duruma ende.” raslanır.

Sidiğin aşırı yoğunlaşması

Sidiğin aşırı yoğunlaşması, erimiş madde oranını artırarak çökmeye yolaçar. Az sidik çıkarma, yetersiz sıvı alma, bol terleme, aşırı ishal, böbrek taşı oluşumunda önemli etkenlerdir.

Sidik pH’ı

Sidiğin asitliği işe karışacaktır. Çünkü normal pH’ı (pH6), sidiği oluşturan öğelerden çoğunun eriyik halde tutulması için en uygun olanıdır.

Asitlikteki her artış, üratlarm çöküşünü kolaylaştırır; pH’ın 7′den yukarı çıkması, hemen hemen asit tepkili bir sidik, fosfatların ve kalsiyum tuzlarının billurlaşmasına yolaçar. Sidik pH’ı besin rejimiyle bozulabilir: Et bakımından zengin bir rejim, sidiği asitleştirir; bitkisel bir rejim alkalileştirir. Bazı ilaçlar bu süreçte rol oynar. Nitekim fosforik asit temeline dayanan güçlendiriciler asitleştirici, ülser hastalarınca aşırı alınan sodyum bikarbonat alkalileştiricidir. Sidik enfeksiyonu sidik pH’mı her zaman, özellikle alkalileşme yönünde bozar. Ayrıca bazı böbrek hastalıkları, sidiğin normal asitleşme yeteneğini ortadan kaldırarak, kalsiyum ve fosfat taşları oluşumunu kolaylaştırırlar.

Bazı metabolizme bozukluğu hastalıkları

Bazı maddelerin sidikle atılmasının artması da, yoğunluklarının artmasıyla taş oluşmasına yolaçabilir. Oksalat taşları, ayrıca sistin işemede sistin taşları, damla (gut) hastalığında ürik asit taşları bu süreçle ortaya çıkar.

Yaşam koşulları

Pek iyi aydınlatılmamış bir etken de, cins ve yaşam koşullarıdır. Taş hastalıkları kadınlara oranla erkeklerde 2 kat daha çok görülür; oturarak çalışan kişilerde görülme oranı da, bedeniyle çalışan kişilere oranla 2 kat çoktur. Bazı ülkelerde (Hollanda, Kuzey Afrika, Güney Afrika  Cumhuriyeti, Hindistan, Japonya) de daha sık raslamr. Kalıtımın oksalat taşlarında kesin, ürat taşlarında da kesine yakın bir rolü vardır. Buna karşılık, beslenme rejimi, sanıldığından çok daha az önemlidir.

BÖBREK VEREMİNİ ÖZETLEYİCİ ÇİZELGE

TEŞHİSİ

Klinik belirtiler

Taşın nedenleri ve tipi ne olursa olsun, belirtiler aynıdır. Böbrek sancısı nöbeti, böbrek taşı bulunduğunun en niteleyici ve en sık görülen belirtilerinden biridir.

Böbrek sancısı nöbeti

Ağrı, çoğunlukla bir otomobil ya da tren yolculuğundan sonra apansızın ya da hızla ortaya çıkar. Son derece şiddetli nöbetlerle ilerler. Yeri, kaburgalar altında, biraz arkadadır. Yayılmaları, kendinden daha niteleyicidir. İnicidir, karnın altına, kasığa, dış üreme organlarına vurur; erkekte erbezini (testis) çeker; kadında hasta böbrekle aynı yandaki büyük dudağı duyarlaştırır.

Birlikte görülen belirtiler

Bu niteleyici tablo huzursuzluk, kaygı, bulantı ve kusmalarla tamamlanır.

Böbrek taşına enfeksiyon eklendiğinde, ateş de vardır.

Açık olmayan belirtiler

Ne var ki, belirtiler çoğunlukla bu kadar belirgin değildir. Ağrı bazen fazla şiddetli değildir; yalın bir ağırlık duygusu biçimindedir. Çok sık raslanan karın tepkileri, çoğunlukla teşhisi yanıltır. Kaim barsak iltihapları, apandisitler (apandis iltihapları), safra kesesi iltihaplan, çoğunlukla böbrek taşlarını gizlerler. Ateş, çoğu zaman böbrek havuzcuğu aradokusu iltihabı eklenmiş bir taş düşündürür. Bazen tek bulgu, ağrılı bir kan işemedir.

Klinik muayene fazla bilgi vermez.

Tamamlayıcı muayeneler Röntgen

Teşhis, filmlerin okunmasına dayanır. Hazırlıksız film kalsiyum ya da sistin taşlarını gösterir. Damar içine karşıt madde verilerek boşaltım sistemi filmi çekme, böbreklerin ve boşaltıcı yolların (havuzcuk ve çanaklar  durumunu değerlendirmedeki yeri doldurulmaz değerinin y&msıra, ışın tutmayan taşları, kendilerine uyan bir boşluk biçiminde gösterir. Böbreğin bu filmlerde görünmemesi, her zaman böbrek yıkımının belirtisi değildir. Geç filmler, bu gc linmemenin nedenini çoğunlukla bir sidik borusu taşı biçiminde ortaya çıkarır.

Küçük bir taş, bu filmlerde bazen görünmeyebilir.

Taş tipinin tanınması

Oksalat taşlan, fosfat taşları ve kalsiyum karbonat taşları ışın tutarlar.

Ürat taşı ışın geçirgendir; sistin taşı hafifçe ışın tutar.

Taş elimizdeyse, hastayı sınıflandırmak kolaydır.

Kalsiyum fosfatlar beyaz, tebeşirimsidirler, kolay kırılırlar. Amonyum magnezyum fosfat taşları ise parlak beyaz ve çok serttirler. Oksalat taşları (kalsiyum oksalat) az ya da çok kırmızımsı gri renkli ve dikenlidirler. Sistin taşları parlaktır. Karbonat taşları, kalsiyum karbonattan oluşur; beyazımsı renktedirler.

Çoğunlukla taşlar çok karmaşıktırlar. Başlangıçtaki billurlaşmanın üstüne, sırayla öteki madensel tuzlar eklenir. Merkezi çekirdeğin kimyasal incelenmesi, taşın kaynağını gösterir.

Asit bir sidik ve rcr*₀on ışınlarını geçiren bir taş, ürat taşı teşhisine, tersine röntgen ışınlarını geçirmeyen taşlar ve alkali bir sidikse, kalsiyum fosfat taşı teşhisine yöneltir. Oksalat taşları idrar pH’ma bağlı değildirler, ama röntgendeki görünümleri son derece niteleyicidir; Denizkestanesi biçimi. Sidik çökeltisinin kimyasal incelemesi ve mikroskop incelemesi, taşın elde edilmesinden önce, sonuca ulaşmaya yardım eder.

Hastanın sorgusu da öteki öğeleri ortaya koyabilir. Uzun süre yatağa bağlı kalma, kalsiyum tuzları ve D vitamini alma, kalsiyum taşının oluşmasını kolaylaştırıcı etmenlerdir. Hastanın ya da ailesinin geçmişinde damla hastalığı bulunması da teşhisi ürik asit taşma doğru yöneltir. Oksalat taşı çoğunlukla kalıtımsaldır.

EVRİM

Böbrek taşının evrimi çoğunlukla ihtilatlarla olur.

İhtilatlar

Bu ihtilatlar enfeksiyona bağlı, mekanik ya da işlevsel olabilirler.

TEDAVİ

Böbrek sancısı nöbetinin tedavisi

Böbrek sancısı nöbeti,yatıştırılması gereken dayanılmaz bir ağrıya yolaçar. Bu ağrıyı yatıştırıcı çeşitli ilaçlar vardır. Sözkonusu ilaçların kullanılmasına karşın nöbetin sürmesi, taşın ya ameliyatla ya da sidik borusuna boru sokma yoluyla çıkarılmasını gerektirir.

Sağlık korunma perhiz kuralları

Böbrek sancısı nöbetinin şiddetinin arttığı zamanlar dışında, günde 2-5 litre kadar bol miktarda sıvı alınması klasikleşmiştir. Ürik asit taşları ve sistin taşlan, sodyum sitrat gibi alkalileştiricilerin verilmesinden büyük ölçüde etkilenir; bu arada pH’m her gün denetlenmesi gerekir. Enfeksiyon ihtilatlarma sık raslanır: İvegen ve süreğen böbrek havuzcuğu aradokusu iltihaplan. Papilla doku ölümüne ender raslanır, ama çok tehlikelidir. Her 2 böbrekte taş bulunması ya da tek bir böbrekte taş bulunması, ivegen böbrek yetmezliğine neden olabilir.

BÖBREK TAŞI OLANLARIN BESLENME REJİMİ

Ayrıca, çoğunlukla mercan biçiminde, iki yanlı ve uzun süreli bir taş hastalığı da, süreğen böbrek havuzcuğu aradokusu iltihabı oluşturarak süreğen böbrek yetmezliğiyle sonuçlanabilir; pH’ı sürekli olarak 7 dolaylannda tutan iyi ayarlanmış bir al-kalileştirme, çoğunlukla ürik asit taşlarının erimesini sağlar.

Sidiğin asitleştirilmesi (sözgelimi amonyum klorürle) kalsiyum fosfat ve oksalat taşları varsa son derece yararlı olur. Kalsiyum taşında, alkali içecekler, kalsiyum bakımından «engin maden suları, gazlı içecekler sakıncalıdır; aynı biçimde süt, peynir gibi kalsiyum bakımından zengin besinler de yasaklanır. Oksalat taşlarında ise ıspanak, kuzukulağı, kereviz, çikolata, jöleler yasaklanmalıdır.

İlaç tedavisi

İlaçların yalnızca tedaviyi tamamlayıcı etkisi

vardır. Alopürinol, ürik asit yapımını azaltır ve ürik asit ve ürat taşlarında yararlı olur. Fitin, kalsiyumun barsaktan emilimini azaltarak kalsiyum ve oksalat taşlarında yararlı bir etki gösterebilir. Enfeksiyona karşı tedavi, yalnızca enfeksiyon eklenmiş taşlarda uygulanır.

Cerrahi tedavi

Taşın ve böbreğin durumuna göre uygulanan ameliyat yöntemleri değişiktir. Böbrek dokusu içindeki taşlar böbrek açılarak, havuzcuk ve çanaklar içindeki taşlar da havuzcuk açılarak çıkarılır.

Böbrek taşma bağlı bir böbrek havuzcuğu aradokusu iltihabı ya da çıkarılması olanaksız bir böbrek dokusu taşı, durumuna göre tam ya da kısmi böbrek çıkarma gerektirir.

İki yanlı taşlar, taşın yerleşme yerine ve her böbreğin işlevsel bozukluk derecesine göre farklı bir tutum almayı gerektirir. İlke olarak, önce, daha iyi durumdaki böbreği kurtarma çabasına girişilir.

Bazı çanak taşları kısmi böbrek çıkanmı gerektirirler.

Böbrek taşıyla sidik borusu taşının birlikte bulunması, özel teknik sorunlar ortaya çıkarır. Cerrahi tedavide ilke, böbrek bütünlüğünü elden geldiğince korumaktır.