Sağlık Bilgileri

ÇOCUK HİDRONEFROZU

Hidronefroz (böbrek havuzcuğu ve çanaklarında sidik birimi ya da sidik borusu, böbrek havuzcuğu ve çanaklarında sidik birikimi) ortak terimi niteleyici değildir. Hiç bir şey anlatmaz. Böbrekler tarafından süzülen sidik, atılmak zorundadır ve tek birikim sarnıcı sidik torbasıdır. Böbrek boşluklarındaki (havuzcuk ve çanaklar) sidik durgunluğu, kabuk maddesini incelten ve işlevsel değerini bozan aşırı baskının ciddi nedenlerinden biridir. Sonunda, böbrek çalışmasını durdurur ve röntgen filmi açısından «sessiz» (görünmez) hale gelir.

Bu yüksek sidik birikiminin teşhisi röntgenle konur; tedavisi yalnızca cerrahidir ve hastalığın geleceği, yeni doğmuş çocuktaki birikmeye her iki böbrek ve her iki sidik borusunun katıldığı durumlar dışında, iyidir.

NEDENLERİ

Çocuk hidronefrozu ya da doğuştan hidronefroz, böbrek havuzcuğu-sidik borusu birleşme yerindeki bir anormallikten ileri gelir.

Sidik borusuna kötü boşaltılan sidik birikir ve önce çanaklarla havuzcuğun genişlemesine, sonra da böbrek dokusuna yaptığı baskıyla, sağlam böbreğin giderek yıkılmasına neden olur.

Böbrek havuzcuğu sidik borusu birleşme yerindeki anormalliğin değişik anatomik biçimleri vardır: Böbrek havuzcuğu-sidik borusu birleşme yerinin bağdokusu artışıyla daralması; sidik borusunun başlangıcını çevreleyen ve sıkan bir böbrek alt kutup damarı (anormal atardamar); sidik borusunun kötü yerleşmesi (sidik borusunun üst ağzının böbrek havuzcuğunun üst tarafında olması; sidik borusunun kıvrık boru biçiminde dirsek yapması; v.b.). Ama çoğunlukla, belirgin bir anatomik anormallik olmadan böbrek havuzcuğu-sidik borusu birleşme yerinin kötü çalışması sözkonusudur. Sidiğin düzenli olarak boşalmasını sağlayan havuzcuğun sağınma kasılmaları, sidik borusuna ulaşmaz.

Öte yandan, hastaların ortalama 1/3′inde böbrek havuzcuğunun boşalmasını engelleyen birçok bozun birarada bulunabilir. Birikme tek yanlıdır ya da her iki böbreği de tehdit edebilir.

TEŞHİSİ
Klinik belirtileriEn sık raslanan hastalığı açığa çıkarıcı belirtiler, ağrı ve sidik yolları enfeksiyonudur; bunlara ek olarak sidik birikimine bağlı ikincil bir taş bulunabilir. Durgunlaşan her sidik, az ya da çok hızlı biçimde enfeksiyon kapar.

Daha ender olarak hastalık kan işemeyle, albümin işemeyle, çıkarılan sidik miktarının artmasıyla başlar. Kuraldışı bir durum olarak, özellikle teşhisin geç konduğu hastalarda, atardamar yüksek basıncı ya da böbrekte ele gelen bir büyüme, boşaltım düzensizliğini ortaya koyar.

Klinik muayenede, ağrısız, sınırları belli, yüzeyi düz ve loplar halinde (ilerlemiş biçimlerde karın görünümünü bozabilen) 1 ya da 2 iri böbrek farkedilir.

Tamamlayıcı muayeneler

Damar içine karşıt madde verilerek boşaltım sistemi filmi çekme, çanakların ve küremsi bir görünüm alan böbrek havuzcuğunun genişlemesini ve boşaltım yollarındaki engelin yerini gösterir. Havuzcuk çanak saydamsızlaşmasının geç filmlerde de sürmesi, boşalmanın geciktiğini belirtir. Sidik borusu filmlerde hiç görülmez ya da yalnızca geç olarak ve saydamsız, ince bir ip biçiminde görülür. Karşıt maddenin iğneyle verilmesinden 4, 6, 12, hattâ 24 saat sonraki görüntüler, en inandırıcı olanlardır.

Böbrek ilaçlı röntgen filminde sessizse (görülmeyecek kadar işlevi bozulmuşsa), yalnızca geriye doğru sidik borusu ve böbrek filmi çekme, bozunu gösterebilir. Ama bu yöntemin, durgun sidiğin aşırı ivegen enfeksiyonu sonucu ölüme yolaçma tehlikesi vardır. Yalnızca cerrahi girişimin 1. evresinde uygulanmalıdır.

Böbreklerin radyoizotop yöntemiyle incelenmesi, her 2 böbreğin işlevsel değerinin hesaplanması bakımından büyük önem taşır. Çoğunlukla, belirli bir cerrahi girişim tipinin seçilmesine olanak sağlar.

Böbrek atardamarı filmi çekme, işlev gören börek dokusu kalınlığının tam ölçüsünü verir.

Böbrek işlev testlerinin uygulanması, özellikle de yorumlanması, genellikle güçtür.

EVRİM

Hastalık tedavi edilmezse, ölümle sonuçlanır, ama ameliyat hemen her zaman iyileşmeyi sağlar (çok az iz bırakır). Yalnızca bazı yeni doğmuş çocuklarda görülen biçimlerde hastalığın geleceği kötüdür; çünkü teşhis geç konmuş, genel durum bozulmuştur. Hastaların ortalama yüzde 10′unda, havuzcuk çanak gerilmesine ikincil bir taş oluşumu ihtilatı eklenir. Taşlar bulunması, hastalığın geleceğini kötüleştirir.

TEDAVİ

Tedavi cerrahidir ve böbrek havuzcuğu-sidik borusu birleşme yerindeki anormalliğin ortadan kaldırılmasını amaçlar.

Böbrek havuzcuğu sidik borusu birleşme yerini kesip çıkarma, en çok uygulanan ameliyattır. Havuzcuk-sidik borusu birleşme yeri kesilip çıkarıldıktan sonra, yeni bir ağızlaştırma ile düzenli bir sidik akışı sağlamaya dayanır. Teşhisin erken konduğu bütün hastalarda bu girişim yeterlidir. Sonuçlar çoğunlukla son derece başarılıdır.

Böbrek yıkılmışsa, yani işlevini bütünüyle yitirmişse, son çözüm olarak böbrek çıkarmaya (nefrektomi) başvurulur.

Hastaların yüzde 20′sinde böbreklerden birinin çıkarılması gerekir. Bel ağrısı çeken ya da irin işeyen çocuklarda, damar içine karşıt madde verilerek boşaltım sistemi filmi çekmenin yaygınlaşması, bu oranı daha da azaltacaktır.

Teşhisi güç olan tek durum, boşaltıcı yollarda engel olmaksızın doğuştan büyük sidik borusudur. Böbrek atardamarı filmi çekme, bu açmazı çözmeye yardımcı olur.

TEDAVİ

Tedavi engeli ortadan kaldırmaya, buna olanak bulunmayan durumlarda da sidiğin yatağını yukardan değiştirmeye dayanır.

Sıkışmış taşlarda, prostat adenomlannda, ameliyat edilebilir urlarda, v.b. cerrahi tedavi, verem gibi iltihaplı bozunlardaysa tıbbi tedavi uygulanır.

Nispeten ender raslanan karın zarı arkası bağdokusu artışı, güç bir ameliyat olan sidik borularının serbestleştirilmesi girişiminin uygulanmasını gerektirir.

Bazen, öteki böbrek sağlam olduğu zaman, böbreğin çıkarılması gerekir.

Erişkinlerde havuzcukaltı engellere sık raslanır ve böbrek bozuklukları çok ilerlemedikçe,’ onarıcı ameliyatlar (birçok teknik vardır) çok iyi sonuçlar sağlar. İrin işeyenlerde, böğür ve böbrek ağrısı çekenlerde, barsak ya da karaciğer hastası sanılan kişilerde, damar içine karşıt madde verilerek boşaltım sistemi filmi çekme, teşhisin erken konmasında çok önemli bir öğedir.

ERİŞKİN HIDRONEFROZU

NEDENLER

Sidik boşaltımındaki her türlü engel, böbrek havuzcuğu ve çanaklarda sidik birikimiyle sonuçlanabilir: Sidik yolu taşı; karın zarı arkası bağdokusu artışı; karın urlarının sidik yoluna bası yapması; karın zarı arkası urların yayılması; sidik yollarının alt uçlarını tıkayan sidik torbası urları; prostat büyümeleri; v.b.

Gebelik sırasında, boşaltıcı yolların (özellikle sağ yandakinin) genişlemesi, nerdeyse fizyolojik sayılabilecek, doğumdan sonra düzelen bir olaydır,

TEŞHİS

Klinik belirtiler tiKayıcı nedenlerinkilerle aynıdır; ama bozuklukların hafif olması, bazen olayın böbrek yetmezliğine varıncaya kadar teşhis