Sağlık Bilgileri

Ergenlikten yaşdönümüne kadar kadın yaşamı, âdet kanamalarının belirmesiyle ritimlenmiştir. Her 28 günde bir, dölyatağı boşluğundan gelen ve döl yolundan akan bir kan yitimi oluşmaktadır. Bu âdet kanaması, dölyatağı mukozasında doku ölümüne ve çevrimsel olarak dışarı atılmasına uyar.

Âdet kanaması olaylarını anlayabilmek için, önce dölyatağı mukozasının biçimini ve âdet çevrimi boyunca gelişmesini incelemek gerekir.

Döl Yatağı Muzokası ve Çevrimsel Değişiklikleri

Dölyatağı mukozası (andometriyum), 3 temel öğeden oluşur: «Koryon» denilen, birçok hücre içeren destek bağdokusu; koryonu saran salgı yapıcı silindir biçimli epitel; koryonun epitel içine eldiven parmağı biçiminde girmesiyle oluşan dölyatağı bezleri.

Bu öğeler, 2 tabaka halinde dağılmışlardır: Derin tabaka; yüzeysel tabaka.

Folikül gelişmesi (östrojen salınımı) evresinde dölyatağı mukozası, bezler yuvarlaklaşmış ve az sayıdadırlar.

Derin tabaka ya da bazal tabaka, âdet çevrimi sırasında hiç bir değişikliğe uğramaz. Koryona bitişik, kalın ve yoğun salgı kanallarının derin bölümlerinden oluşmuştur.

Yüzeysel tabaka ya da işlevsel tabaka, yumurtalıklar tarafından salgılanan östrojen ve progesteron hormonlarının etkisiyle değişikliğe uğrar.

ÂDET ÇEVRİMİNİN EVRELERİ

Âdet çevrimi, 3 evreye ayrılır: Folikül evresi ya da gelişme evresi; lütein evresi ya da salgı evresi; âdet kanaması. Âdet çevriminin 1. günü, âdet kanamasının 1. günü başlar ve bir sonraki âdet kanamasından bir gün önce sona erer.

Folikül evresi ya da gelişme evresi

Âdet kanamasının hemen sonunda, yani âdet çevriminin 5. ya da 6. gününe doğru başlar ve yumurtlamaya (14. güne doğru) kadar sürer. Bu evre, yumurtalık folikülleri tarafından salgılanan östrojenlerin etkisi altındadır.

Başlangıçta, yüzey epiteli incedir ve bezler yoktur. Mukozanın toplam kalınlığı azdır ve yalnızca derin tabakaya uyar.

Koryon düzeyinde olduğu kadar, salgı bezleri düzeyinde de birçok hücre bölünmesi (mitoz) vardır. Yavaş yavaş mukoza kalınlığı artar ve salgı bezleri, daha derin hale gelir. Başlangıçta düz iken, sonra kıvrmtılı olurlar.

Salgı bezi epitel, pek çok hücre bölünmesi (mitoz) gösteren birbiri üstüne oturmuş hücrelerden yapılıdır.

Koryon düzeyinde ödem bulunduğu ve gene birçok hücre bölünmesi (hücrelerin etkin biçimde çoğaldıklarının belirtisidir) olduğu gözlenir. Bu görünüm, en yüksek düzeyine, yumurtlama günü olan âdet çevriminin 14. günü (28 günlük bir âdet çevrimi için) ulaşır.

Lütein evresi ya da salgı evresi

Bu dönem, yumurtlamanın ertesi günü başlar. Yumurtalık sarı cismi tarafından salgılanan östrojen ve progesteronun etkisi altındadır. «Salgı evresi» diye adlandırılmasının nedeni, progesteron etkisiyle dölyatağı bezlerinin glikojen salgılamasıdır.

Bu glikojen salgısı, âdet çevrimi sırasında döllenen yumurtanın yaşaması ve yuvalanması için mutlaka gereklidir.

15. güne doğru, bez hücrelerinin tabanında glikojen damlacıklarının belirdiği görülür. Yavaş yavaş bu damlacıklar, hücrenin tepesine doğru çıkan iri boşluklar haline dönüşür.

Bu evrede, gerek bezlerde, gerekse koryonda, hücre bölünmeleri ortadan kalkar.

24. gün, mukoza kalınlaşır ve bezlerin yüzeyleri çok dalgalı ve kıvrıntılı hale gelir. Çeperleri, testere dişi görünümü alır. Hücrelerse, bol glikojen salgısı nedeniyle biçim değiştirmiş ve uzamışlardır. Böylece, «dölyatağı dantelası» görünümü gerçekleşmiş olur. Hücreler daha az yüksektirler; hücrenin yukarı bölümünde ve bezlerin boşlukları içinde glikojen bulunur. Bu görünüme, sarmal atardamarların (dölyatağı mukozasının özel damarlanmasmı nitelerler) gelişmesi de eklenir.

28. gün, östrojen ve progesteron salgısının belirgin olarak azaldığı sırada, âdet kanaması öncesi evre belirir. Dölyatağı mukozası, bozulmaya başlar; yüzey çok dalgalıdır ve bezlerin birbirleri üstüne katlanmasıyla, kıvrmtılı görünümleri daha da artar. Yer yer, mukozanın kötü kanlandığını gösteren kan toplanmaları, doku ölümleri saptanır. Aynı zamanda koryon içinde, kan damarlarından gelen hücreler olan akyuvarlar ve parçalı çekirdeklerin önemli ölçüde çoğaldıkları saptanır.

Âdet kanaması

Çevrimsel biçimde gelen, yüzde 75 oranında pıhtılaşmayan değişmiş kan ve yüzde 25 oranında dölyatağı mukozası artığı, mukoza ve sudan oluşan kanlı bir akıntıyla tanımlanır.

Bu olay kadınlara ve bazı dişi maymunlara (makak, şempanze) özgüdür. Kadınlarda, dölyatağı mukozasının özel damarlanmasma ve sarmal atardamarların varlığına bağlıdır. Sarmal atardamar, dölyatağı damar ağının uç dalıdır. Dölyatağı mukozasının işlevsel tabakasını kanlandırır. Ayrıca, salgılama evresi sırasında, mukozanın bütün öğelerinin genel gelişme olayına karışır; ama, bezlere ve mukozaya göre daha hızlı gelişir ve yavaş yavaş, adını aldığı kıvrıntı ve sarmallar gösterir.

Âdet kanaması öncesi dönemde, dölyatağı mukozasının belirgin olarak kendi üstüne katlandığı saptanabilir: Mukoza kalınlığı, aşağı yukarı yarıya iner. Sarmal atardamarcıklar da, kendi üstlerine katlanmışlardır; aynı zamanda, bu atardamarlar düzeyinde, uzun kasılmalar da oluşur. Mukozanın damarlanmasında, önemli düzensizlikler ortaya çıkar : Kan dolaşamaz hale gelir; mukoza solgunlaşır, doku ölümüne uğrar ve yerinde, yalnızca bez diplerinin epitelini ve derin tabakayı bırakarak, yapraklar halinde dökülür. Bu olay, 2-3 gün sürdükten sonra, bütün dölyatağı mukozası, yaprak yaprak ayrılır ve atılır.

Geçen bütün bu olaylar, sarı cisim salgısının ortadan kalkmasına, özellikle de dölyatağı mukozasının korunmasından sorumlu olan progesteronun yitmesine bağlıdır.

Sonraki günlerde, atılmadan yerinde kalmış bez diplerinin epiteli, yeni dölyatağı mukozasını yapar. Bir sonraki âdet çevriminde, aynı koşullar ortaya çıkar ve bu böyle sürüp gider.

Adet Kanamasının Özellikleri

Kanamanın hacmi, kadından kadına değişir. 10-130 mit (ortalama değerle 50 mit) kadar. Yaklaşık olarak 35 yaşından sonra, önemli ölçüde azalır.

Aynı biçimde, kanamanın süresi de kadından kadına değişir. 3-6 günlük bir süre, aybaşmın 2. ya da 3. günü, azami kanamayla birlikte normal kabul edilir. Aynı kadında bile âdet kanamasının süresi değişebilir.

Âdet kanamasının ritmi de değişkendir. En sık raslanan, 28 günlük dönemlerdir; ama, 25-32 gün arasında oynayan bir süre de normal gibi kabul edilebilir.

Kahverengimsi renkli âdet kanaması, genellikle pıhtılaşmaz. Gerçekten, âdet kanamalarında normal durumda pıhtı yoktur. Pıhtı bulunması, bir âdet anormalliğinin kanıtıdır; özellikle de çok aşırı ve kanamalı âdet belirtisidir.