Sağlık Bilgileri

Bir nevi boğulma yani asfiksiden ibaret olan bu zehirlenme şekli vücutta oksijen taşıyan kırmızı küreciklerin karbon monoksid gazı ile meşbu bir hale gelmelerinden neşet eder. Biliyoruz ki, kırmızı kürecikler akciğerden giren havadan oksijeni zapt ederek bunu kan deveranı vasıtası ile vücudun her yerine taşırlar. Karbon monoksid denilen gazın kırmızı küreciklerle birleşme kabiliyeti oksijene nispeten çok daha fazladır. Fena havalı odalarda, garajlarda, madenlerde ve bunlara benzer yerlerde husule gelen karbon monoksid kırmızı kürecikleri işgal ederek bunların oksijen taşımalarına engel olur. Dolayısı ile vücut muhtaç olduğu oksijeni temin edemez. Hücreler tedricî bir ölüme mahkûm olur.

Karbon monoksid, içinde karbon bulunan her maddenin gayri kâfi bir şekilde yanması sonucu ortaya çıkar. Kömür, gaz, odun, benzin gibi muhtelif yanıcı cisimlerin eksik yanmaları bu gazın teşekkülüne âmil olur. İyice yanmamış mangal kömürünün bulunduğu yerlerde, otomobil ekzozunda çok fazla karbon monoksid bulunur. Kapalı bir yerde 5 dakikalık bir otomobil eksozu, ölümü intaç ettirecek bir kaz kesafeti husule getirir. Hattâ burada kapalı olarak duran bir arabanın deliklerinden sızacak eksoz gazları arabada bulunun bir kimseyi öldürebilecek bir kesafete çıkabilir.

Suni olarak istihsal edilen ve muhtelif gayeler için kullu nılan havagazmda da bol miktarda karbon monoksid mevcuttur. Dikkatsizlikle açık bırakılmış havagazı musluklarından veya havagazı cihazının bozukluğundan dolayı intişar edebilecek olan havagazı çok tehlikeli ve ekseriya ölümle neticelenen kazalara sebebiyet verebilir. Bununla beraber havagazı intişarında bundan başka ve ekseriya gözden kaçan sebepler de mevcuttur. Bilhassa tabiî havagazları için  olan bu hususta misal olarak soğuk bir madenî inimle temasa gelen hava gazının karbon monoksid neşretmesi zikredilebilir. İçine su doldurulmuş soğuk bir madenî kabin tabiî havagazı ile ısıtılması karbon monoksid intişarına yol açar.

Mutfak, garaj gibi kapalı bir mahalde karbon monoksitin tesirine maruz kalmış bir insanı kurtarmak icap ettiği takdirde evvelâ kendimizi emniyete almamız ve buna ait tedbirleri yerine getirmemiz gerekir. Şunu her şeyden evvel iyice bilmek icap eder : Ağız ve buruna kapatılmış herhangi ıslak bir bez parçası hiçbir zaman bir gaz maskesi vazifesi göremez. Bu tedbir belki dumanda mevcut olan bazı muharriş maddelerin nüfuzuna mâni olabilirse de hiçbir vakit karbon monoksidin teneffüs edilmesinin önüne geçemez. Bir çok kimseler bu hakikati bilmedikleri için tedbirsizlikleri ve cehaletleri sonucu can vermişlerdir. Karbon monoksid zehirlenmesinin mevzubahis olduğu durumlarda elde iyi ve itimad edilebilecek bir maske mevcut ise kullanılabilir, gayet böyle bir maskeye mâlik değilseniz, belinize bir ip bağladıktan sonra bir ucunu dışarıda bulunan bir arkadaşınıza tutturunuz. Ancak bundan sonra zehirli mahalle girip kurtarma işine başlayınız, gayet zehirlenip düşecek olursanız dışarda bulunan arkadaşınız elindeki ip sayesinde sizi çekip dışarı alabilir. Bundan başka kurtarma işine girişmeden evvel bir arkadaşınızı da hekime ve Havagazı idaresine koşturunuz. Onlar gelinceye kadar da işinizi bir an evvel bitirmeğe çalışınız.

Arazlar : Gaz zehirlenmesinden ileri gelen oksijen kifayetsizliği en çok sinir ve beyini müteessir eder. Bunun neticesi olarak da şuur kaybı ve teneffüs kesilmesi kendini gösterir. Derhal müdahale edilip âcil tedbirler alınmadığı takdirde ölümle karşılaşılır. Deri başlangıçta biraz kırmızımsı bir renkte olduğu halde biraz sonra morumtrak bir hal iktisap eder. Esasen bu son deri rengi boğulmalar için karakteristik sayılır. Kapalı bir odada veya otobomil içinde nispeten hafif bir gaz zehirlenmesinin ilk arazları esneme, kulak çınlaması, ruhî atalet ve şuur bulanıklığı şeklinde belirir. Bütün bu arazlar yavaş yavaş artar ve kazazede uzun müddet zehirlendiğinin farkına varmaz. Ancak ayağa kalkıp yürümek istediği zaman buna muvaffak olamaz ve hattâ kendisinde temiz havaya çıkıp teneffüs etme gücünü dahi bulamaz. Bu esnada kurtarılmadığı takdirde nihayet zehirlenir ve bir boğulma tablosu altında can verir.

Ne yapmalı ; Kazazedeyi mümkün olan süratle hemen temiz havaya çıkartınız. Hava soğuk olduğu takdirde dışarı cjıkartmaktansa temiz havalı bir odaya almak daha muvafıktır. Nefesi durmuş veya çok güç teneffüs edecek bir hale gelmiş ise derhal sun’î teneffüse başlayınız.

Karbon monoksid zehirlenmelerinde havadakinden daha kesif oksijen teneffüs ettirmek elzemdir. Saf oksijen yerine % 93 oksijen ve % 7 karbon dioksid karışımı kullanmak daha iyi netice verir. Karbon dioksid sayesinde teneffüs daha yabuk ve daha kolay bir şekilde mümkün olur. Bu sırada Oksijen de karbon monoksidi yavaş yavaş kandan dışarı atar. Hu gaz karışımı bir oksijen – karbon dioksid cihazı ile verilebilir. Cihazın maskesi bir kişi tarafından kazazedenin yü-ılne yerleştirilir ve öylece tutulur. Diğer biri de bu sırada mn’î teneffüs hareketlerine devam eder. Bu işle meşgul olan tek bilgili kimselerin mahallî itfaiye teşkilâtından ve hava idaresinden celp edilmeleri mümkündür.

Pek tabiî oları tk aynı işi bir hastahane mensubunun yapması tercih edilecek bir keyfiyettir. Kazazede kendi başına ve mükemmel şekilde teneffüs edinceye kadar sun’ teneffüse ve oksijen tatbikatına devam etmek şarttır. Hasta guurunu elde ettikten sonra en az 24 saat bu cihaz el altında bulundurulur  nefesi sathileşme temayülü gösterince tekrar tatbik eder. Böyle bir oksijen cihazı en mükemmel bir tedavi vasıta-ı olmakla beraber hiçbir zaman sun’î teneffüs yerini tutamaz. Cihazla teşrik edilen bir sun’î teneffüs zehirlenme tedavisinde en mükemmel neticeleri elde edilmesine imkân verir. Bu yüzden hiç vakit kaybetmeden ve bir oksijen cihazının gelmesini beklemeden herhangi bir gaz zehirlenmesi ve boğulması vakasında hemen sun’î teneffüse başlamak gerekir.