Sağlık Bilgileri

GÖDEN BARSAĞI SARKMASI

Göden barsağı sarkması (prolapsus), göden barsağı çeperinin bir bölümünün makat yoluyla dışarı çıkmasıdır. Bazen yalnızca mukozayla ilgilidir ve «mukoza sarkması» diye adlandırılır; bazense göden barsağı çeperinin bütün tabakalarıyla ilgilidir ve «tam göden barsağı sarkması» diye nitelenir.

Bu hastalığa özellikle kadınlarda raslanır; erkeklerde daha ender görülür ve daha erken ortaya çıkar.

Göden barsağı sarkması her yaşta görülebilir, ama özellikle 50 yaş dolayındaki kişilerde raslanır. Sarkmayı kolaylaştıran pekçok etken vardır: Baş-lıcası karın içi basıncını artıran durumlar (ishal; boğmaca; ıkınma çabası). Cerrahi tedavi genellikle etkili olur, tekrarlamalar azdır.

Burada, 50 yaş dolaylarındaki kadınlarda ihtilata yolaçmamış tipik göden barsağı sarkması biçimini inceleyeceğiz.

NEDENLER

Çaba

Hastalığın ortaya çıkışını kolaylaştırıcı etkenler çok sayıdadır; ama bunlar arasında, karın basıncının artmasına yolaçan çaba en önemlisidir. Bu çaba şunlara bağlıdır:

— uzun süreden beri kabız olan kişilerde dışkılamaya;

— süreğen bronş iltihabı olan kişilerde öksürmeye;

— prostat büyümesi olan kişilerde zorlu sidik çıkarmaya.

Kadınlarda yaşdönümü

Yaşdönümü (menopoz), küçük leğen düzeyinde kemik ve iç organ değişikliklerine yolaçar. Bu değişiklikler, dokuların destek öğelerinin esnekliğini yitirip güçsüzleşmesi (sarkmanın ortaya çıkmasına katılır) biçimindedir.

Destek öğelerinin güçsüzleşmesi

- Apışarasınm ve makat büzücü kasının destek öğelerinin güçsüzleşmesinin kökeninde şunlar bulunabilir: Travma (ata biner biçimde düşme); doğum yaparken apışarasınm yırtılması; ameliyatlar.

Göden barsağı çeperinin zayıflaması

Özellikle kabızlığın ve ıkınma çabalarının yolaçtığı anormal mukoza hareketliliği sözkonusudur.

Sinirsel etken

Omurilikte yapısal bozukluklar ve ruhsal bozukluklar, sarkmanın ortaya çıkmasını kolaylaştırabilirler. Çoğunlukla hastada, bütün bu etmenlerden birçoğu bulunabilir.

TEŞHİS

Klinik belirtiler

Belirtiler hemen hastalığı akla getirir. Hastalar çoğunlukla makatlarından dışarı çıkan bir kütle nedeniyle hekime başvururlar. Bu kütle, hastayı oturma ve yürüme sırasında rahatsız eden sürekli bir kütle olabilir. Ama çoğunlukla, aralıklı olarak dışkılama çabaları sırasında belirir. Bazı özel durumlarda, şiddetli bir çaba sırasında apansızın dışarı çıkar. Sarkma çok şiddetli bel ve leğen ağnlarıyla, bazen de atardamar basıncında belirgin düşme ve el ve ayakların soğumasıyla nitelenen bir şok durumuyla birliktedir. Kanama ve sarkmanın apansızın boğulmasına sık raslanır. Bu tür sarkmalar, bir kez yerlerine yerleştirildikten sonra tekrarlamazlar.

Ayrıca, durumlarını önemsemeyen, sızıntılardan, barsak geçiş bozukluklarından, bazen makattan gelen ve bir kan sızıntısı ile kirlenmiş sümük biçiminde akıntılardan yakman hastalar vardır. Bu hastalar sarkmaya alışırlar ve dışkı çıkarmaktan kaçınırlar. Dışkılarını tutar, böylece durumlarını ağırlaştırarak gerçek bir kısır döngüye girerler. Hastanın sorgusunda bulunan kütleye, çoğunlukla makat yetmezliği eşlik eder. Çok ender olarak, bu yetmezlik süreklileşerek gerçek bir hastalık haline gelir. Ama çoğunlukla yetmezlik geçicidir; hasta zaman zaman sümüklerin, kan sızıntılarının, az miktarda dışkıların ve sıvıların atılmasıyla çamaşırını ıslatır. Ağrıya nispeten ender raslanır; kabızlıksa tersine çok sık görülür.

Bu hastalar 3 ayrı durumda muayene edilmelidir: Sırtüstü yatarken; yan yatarken; diz-dirsek durumunda (secde durumu). Bu muayene sırasında, sarkmanın dışa çıkışını görmek için, hastadan dışkılar gibi ıkınması istenir.

Yalnızca mukoza sarkması, yuvarlak, pembemsi bir et birikintisi biçiminde belirir ve makat kenarının derisi ile devam etmesi temel bir olgudur. Muayenede, özellikle basurlar ve göden barsağı uru gibi birlikte bulunabilecek bozunlar aranmalıdır. Tam sarkmada göden barsağının bütün katları makattan dışarı çıkar ve koyu kırmızı renkli, koni biçimi bir kütle oluşturur: Uzunluğu 8-15 sm arasında değişir. Bazen makat kanalı da göden barsağını izler ve dışarı çıkar. Sarkmanın tipi ne olursa olsun, muayeneyle öteki nitelikleri belirlenir. Sarkmanın geri girebilirliği, itme çabası dışında bazen kendi kendine olur; bazense hasta tarafından, kendi parmağıyla içeri iterek gerçekleştirilir. Bazen de sarkma içeri itilemez ya da en azından (çaba olmasa bile) yeniden oluşur. Muayenede ayrıca, makatın kaldırıcı kaslarının durumu ve gerginliği, özellikle güç doğumlar sırasında kadınlarda apışarasınm durumu, karm çeperinin durumu ve hastanın genel durumu belirlenir.

Tamamlayıcı muayeneler

Her zaman gerekli olmayıp, sorgu ve klinik muayene verilerine bağlıdırlar. En çok istenilenler şunlardır: Baryumlu lavman; dölyatağmm röntgen filmi (histerografi). Baryumlu lavman, göden barsağının ve sigmamsı kalın barsağın durumunu belirler ve birlikte bulunabilecek kanser bozunlan olup olmadığım ortaya koyar. Dölyatağmm rönt gen filminde, sarkmaya katılıp katılmadığı araştırılır.

EVRİM

Ameliyatla tedavi edilmiş biçimlerin (tekrarlamalar çok ender görülür) evrimi iyidir.

İhtilatlar

Hastalığa ihtilatlar eklenebilir: Kanamalı göden barsağı iltihabı; boğulma; yırtılma. Bu ihtilatların ikisi (sarkmanın boğulması, göden barsağı yırtılması), acil ameliyat gerektiren tablolar ortaya koyarlar.

Sarkmanın boğulması

Makat büzücü kasının sarkma çevresinde kasılmasıyla oluşur ve dayanılmaz ağrılarla birliktedir. Damarların sıkışması sonucu dışarı çıkmış olan kütle renk değiştirir (mavimsi, bazı bölgelerde de siyahımsı olur), kangrenleşir (dokuların öldüğününün belirtisidir). Ameliyat edilmezse, ciddi tehlikelerle karşılaşılabilir: Enfeksiyon; karın zarı iltihabı; toplardamar iltihabı; septisemi; karaciğer apsesi.

Göden barsağı yırtılması

Bu ihtilata son derece ender raslanır. Ya kendi kendine oluşur ya da sarkmayı geri itme denemesi sırasında ortaya çıkar.

HASTALIĞIN ÖTEKİ BİÇİMLERİ

Başlıcası; çocuklardaki göden barsağı sarkma sıdır.

2 anatomik tip (mukoza sarkması ve tam göden barsağı sarkması) erişkindekinin aynıdır.

Çocuklarda mukoza sarkması

Çocuklarda mukoza sarkmasına 1,5-5 yaş arasında raslanır. Sarkmayı kolaylaştırıcı durumlar şunlardır: Barsak geçiş bozuklukları (ishal ya da kabızlık); beslenme rejimi kusurları; makat büzücü kasının ve göden barsağmı kaldıran kasların güçsüzlüğü; bağırma, öksürme, ağrılı, zor işeme (fimozis) nedeniyle karın basıncını artıran çabalar. Hekim mukoza sarkmasını saptarsa, teşhis kolaydır. Veriler, yalnızca çocuğun ailesinin anlattıklarında elde edilmişse, geri girebilen ve makattan kaynaklanmış bir mukoza polipi olasılığının ayırdedilmesi gerekir.

Bu yaştaki tedavi, her şeyden önce sağlık koruma kuralları ve beslenme rejiminin düzenlenmesiyle (barsak geçişinin’ düzenlenmesi) yapılır. Ameliyata son derece ender başvurulur.

Çocuklarda tam göden barsağı sarkması

Özellikle beslenme düzeyi düşük ya da doğuştan oluşum bozuklukları bulunan çocuklarda raslanır. Bu sarkmalarda makat ve göden barsağı birlikte dışarı çıkmıştır ire tahriş, kanama, enfeksiyon gibi ihtilatlar eklenmiştir. Tedavi yalnızca cerrahidir.

AYIRICI TEŞHİS

Ayırıcı teşhis sorun yaratmaz. Hastanın yakındığı bozukluklar, daha başlangıçta dikkati makat -göden barsağı bölgesine çekerler.

İyi yapılmış muayene, kesin teşhisi koymayı sağlar.

Erişkinlerde ve özellikle yaşlılarda tek sorun, bir cerrahi girişimin olanaklı olup olmadığını belirlemek amacıyla, ayrıntılı bir genel bilanço yapmaktır.

TEDAVİ

Önce göden barsağı sarkmasının ortaya çıkmasını kolaylaştıran nedenler (ishal, öksürük, zayıflık, işeme zorluğu, v.b.) varsa ortadan kaldırılır. Çocuklarda sarkma, başaşağı tutularak yerine konur. Ama çoğunlukla tekrarlar.

Başlıca 2 ameliyat yöntemi vardır: Göden barsağının asılması; göden barsağı ve sigmamsı kalın barsağın çıkarılması.

Göden barsağının asılması

Göden barsağının asılması (rektopeksi), sağlam ve hareketsiz bir düzleme tutturulmasıdır. 2 olasılık vardır: Arka düzleme tutturma (ameliyat sonrası enfeksiyon tehlikeleri nedeniyle günden güne daha az uygulanmaktadır; göden barsağı kuyruk sokumu kemiğinin üst bölümüne tutturulur); çatı kemiği düzeyinde ön düzleme ve bölgesel bağlara tutturma (günümüzde en yaygın girişimdir).

Göden barsağı ve sigmamsı kalın barsağın çıkarılması

Çok daha sarsıcı ve çok az uygulanan bir ameliyattır. Hareketli barsağın bir bölümünün çıkarılmasını ve kalan bölümün yukardaki hareketsiz barsak bölümüne ağızlaştırılmasını içerir. Bu kısaltma, sarkmanın tekrarlamasını önler.

Birleştirilmiş yöntemler

Öteki girişimler, çoğunlukla bu temel yöntemlerle birlikte uygulanırlar:

— makat kaldırıcı kaslarının güçlendirilmesi: Apışarası kas düzleminin sağlamlığını artırmak için, makatın 2 kaldırıcı kasının sıkılaştırılması;

— makat büzücü kasının onarılması: Büzücü kasın daraltılması ya da makat büzücü kası demetlerinin sıkılaştırılması.

Ayrıca, dölyolu ya da dölyatağı da sarkmaya katılmışlarsa, düşmüş olan bu organlarda ek bir girişim uygulanır.

Erişkinlerde, genel durum izin veriyorsa, göden barsağı sarkması mutlaka ameliyat edilmelidir. Sonuçlar genejlikle çok iyidir, tekrarlamalar enderdir. Makat yetmezliğinin tedavisindeyse, sonuçlar daha değişiktir: Bazen sarkmaya bağlı olan yetmezlik, sarkmanın tedavisiyle çoğunlukla iyileşir; bazense, büzücü kasta bir bozun sözkonusudur ve sonuçlar çok daha az iyidir.

SONUÇ

50 yaşını geçmiş kadınlarda daha sık görülen bu hastalık, ameliyat edilebilirse iyileşir. Hastanede yatma süresi onbeş gün kadardır.