Sağlık Bilgileri

Havadaki alerji yapıcıların yolaçtığı başlıca hastalıklar, solunum hastalıklarıdır : Saman nezlesi; astım; alerji kökenli bronş hastalıkları.

Ama başka hastalıklara da yolaçabilirler: Quincke ödemi; yarım baş ağrısı; kurdeşen; anafilaksi şoku. Egzamanın, bir hava alerji yapıcısına bağlı olmasına çok ender raslanır.

Besin Kökenli Alerjiler

Besinlerin yolaçabildiği bütün rahatsızlıklar, besin kökenli alerjiler değildir.

Şu hastalıkların ayırdedilmesi gerekir:

— en sık stafilokoklara ya da salmonellalara (tifo basiline yakın basiller) ya da bunların zehirlerine bağlı olarak ortaya çıkan besin zehirlenmeleri; en ciddisi, tetanosa benzeyen, ama zehirli etkisini deri yoluyla değil, sindirim yoluyla gösteren botülizmdir;

— besinlerde bulunan zehirleyici maddelerin yolaçtığı besin zehirlenmeleri; sorumluları, bazı mantarlar ve balıklar gibi zehirli besinlerdir;

— bazı besinlerin dokunması biçiminde ortaya çıkan rahatsızlıklar.

Bu 3 durumda, bozukluklar sindirim sistemin-dedir ya da sindirim sisteminde başlar; oysa besin kökenli alerjilerde, mide-barsak bozukluklarına çok ender raslanır. Özellikle deri ya da solunum belirtileriyle kendilerini gösterirler. Bununla birlikte, besinlere ya da başka yollarla giren alerji yapıcılara bağlı bir sindirim alerjisi de vardır.

Kendileri Alerji Yapan Besinler

Balıklar ve kabuklu deniz hayvanları

Balık ve kabukluların yolaçtığı besin kökenli alerjilere çok sık raslanır. Alerji genellikle bütün balık çeşitlerine karşıdır. Bu arada bazı kişiler, yalnızca bazı balık çeşitlerine duyarlıdır (sözgelimi, yalnızca tatlı su balıklarına ya da tam tersi, yalnızca deniz balıklarına). Yalnızca kabuklulara duyarlığa daha az raslanır ve genellikle, daha önce balığa oluşmuş duyarlığın bir değişimidir.

Balık ve kabukluların her ikisine birden duyarlı olmaya, oldukça sık raslanır.

Yumuşakçalar (midyeler, v.b.) sindirim yoluyla pek az alerjiye yolaçarlar.

Besinlerin çoğu, alerjiye yolaçabilir. En sık raslanan besin kökenli alerjilere balık, süt, çilek, buğday ve unu, patates, domates yolaçar. En ciddi alerjilerin nedeniyse, yumurta ve hardaldır.

Meyveler

Çilek alerjisi uzun süredir bilinir ve çok sık raslanır. Alerji yapıcı, meyvenin üstüne yayılmış çok küçük çıkıntılarda bulunur. Aslında bu çıkıntılar, gerçek meyveyi oluşturur; yenen bölüm, çiçeğin etlenmiş bölümüdür.

Çileğe çok yakın olan ahududu ve dutun, duyarlık oluşturmasına hemen hiç raslanmaz.

Kiraz, kayısı, erik, armut, elma, ayva, v.b., çilekle aynı ailedendirler (gülgiller); ama hemen Hiç alerjiye yolaçmazlar. Çilek gibi küçük çıkıntıları olan, bazen reçel, yapımında kullanılan yabani gül ağacının meyvelerinin, bazı kişilerde alerjiye yolaçtığı gözlenmiştir.

Turunçgiller

Portakal, limon, mandalina, greyfurt, sanıldığından daha çok alerjiye yolaçan meyvelerdir.

Uzman hekimler dışında pek iyi bilinmeyen bu alerji nedeni, bir hastada uzun süre tanınmadan kalabilir.

Etler

Etlere alerji ender görülür. Güçlü antijenler olan proteinlerden yapılmış olmalarına karşılık, alerjiye yolaçmaları şaşırtıcı görünürse de, proteinlerin sindirim sisteminde ve karaciğerde özelliklerini yitirmeleri, görünüşteki bu çelişkiyi açıklar.

Sığır ve dana etleri, besin kökenli alerjilerin yüzde 2-4′ünden sorumludurlar.

Yalnızca at eti, özel bir durumda alerji yapabilir: Yakın dönemde tetanos serumu (at serumundan hazırlanmış) yapılmış bir kişi tarafından yenmesi. Tetanosa karşı düzenli aşılanmanın yaygınlaşması, serum tedavisini aradan çıkararak, bu olasılığı ortadan kaldıracaktır.

Yaygın bir inancın tersine, domuz eti alerji yapmaz.

Yumurtalar ve kümes hayvanları

Yumurtaya alerji, sanıldığından çok daha azdır. Rahatsızlıklar genellikle duyarlığın değil, sindirim sisteminin yumurtayı kaldırmamasımn sonucudur. Yumurta alerjisi (ortaya çıktığında) genellikle çok şiddetlidir, büyük anafilaksi şokuyla sonuçlanabilir. Duyarlık genellikle, belli bir hayvanın yumurtalarına karşıdır. Tavuk, ördek ya da kaz yumurtalarına (çok ender olarak bütün yumurtalara) karşı olabilir.

Kümes hayvanlarının etleri alerji yapmaz; ama, bir hayvanın yumurtasının, o hayvanın etine de duyarlık yaratabildiği gözlenmiştir.

Süt ve süt ürünleri

Süt alerjisi, besin kökenli alerjilerin aşağı yukarı en sık görülenidir. Çeşitli görünümlerde olabilir; çünkü sütte 3 ayrı alerji yapıcı vardır: Bütün sütlerde, peynirlerin çoğunda ve yoğurtta bulunan kazein; yalnızca bazı sütlerde ve bu sütü veren hayvanların etinde bulunan laktoglobülin; belli bir süte ve bu tip sütle yapılan ürünlere özgü olan lak-talbümin.

Bu 3 alerji yapıcıya paralel olarak, 3 alerji tipi görülür:

— bütün süt ve süt ürünlerine (kazein kapsamadıkları için tereyağ ve kaymak dışında) toptan alerji;

— bazı sütlere alerji, ama süt ürünlerine (peynirler, yoğurtlar,v.b.) duyarlı olmama:

— bir süt çeşidine ve bundan yapılan ürünlere alerji.

En çok inek sütü alerjisine raslanır. Keçi ya da koyun sütüne alerji, beslenme alışkanlıklarından ötürü, bunların sütünden yapılan peynirlerle sınırlı kalır. Tereyağı ve kaymak, alerji yapmaz; çünkü alerji yapıcı olmayan, yağlı bölümden yapılırlar.

Çok ender olarak, bir süte olan özel alerji, aynı hayvanın etine de duyarlık yaratabilir.

Tahıllar ve unlar

Buğday ve ununa olan alerji, besin kökenli alerjilerin başında gelir. Özellikle hamur işleri, temelinde un bulunan soslar, bazı çörekler, daha az ölçüde de çavdar unu, alerjiye yolaçabilir.

Sebzeler

Patates, bu grubun başında gelir. Öteki sebzelere oranla daha çok alerjiye yolaçar. Patatesteki alerji yapıcı sebzenin nişastasında bulunduğundan, genellikle patates nişastasından yapılan besinler alerjiye yolaçar.

Patatesten sonra domates gelir. Domates ve patates, sebzelerin yolaçtığı alerjilerin 3/4′ünden çoğunun nedenidirler.

Bazı coğrafi koşullara ve bazı ırklara bağlı olarak, bakla da alerji yapabilir. Ciddi bir kan bağışıklığı hastalığına neden olabilir.

Baharatlar

Hardal dışında, baharatlar alerji yapmaz. Hardal, çok ender olarak alerjilere yolaçar; ama en-derliklerine karşılık, bu alerjiler çok şiddetlidirler ve yumurtanın yolaçtıklarına benzerler.

İçecekler

Şarap ve şıra alerji yapmaz; buna karşılık,, bira alerjisine sık raslanır. Kahve alerjileri, yumurta alerjileri kadar çok görülürler; ama, yumurta alerjilerinin tersine hafif geçerler.