Sağlık bilgileri

Hipofiz uzun zaman bütün öbür iç salgıbezlerini etkileyen ve çalışmalarını ayarlayan bir ana bez olarak kabul edil­miştir. Bu kavram bugün için de geçerli­dir. Ama arabeyinle olan sıkı bağlantıla­rı hipotalamusa sanıldığından da büyük bir önem kazandırmaktadır. Hipofiz, beynin altında bir boşluk için­de yer alan çok önemli bir iç salgıbezidir. Bir bezelye tanesi iriliğinde olan hipofizin üç bölümü vardır. Bunlar önde bulunan ön hipofiz (adenohipofiz), ar­kada bulunan arka hipofiz (nörohipofiz) ve ara hipofizdir.
ön hipofizde yer alan üç göze türü, içer­dikleri göze taneciği sayısına ve bu ci­simciklerin boyanma biçimine göre sı­nıflandırılmıştır. Bu gözeler kromofob-lar, eozinofiller ve bazofillerdir. Kromofoblarda, çok az sayıda tanecik bulunur; eozinofillerde asitli boyalardan ve bazofillerde bazik boyalardan etkilenen tanecikler vardır. Eozinofil gözeleri bü­yüme hormonu, lüteinleştirici hormon ve laktasyon hormonu; bazofiller ise adrenokortikotropik, tireotrop ve folikül uyarıcı hormonları salgılarlar. Bu hormonların vücut işlevleri üzerinde çok önemli etkileri vardır. Bütün doku ve gözeleri etkileyen büyü­me hormonu normal gelişme için son derece önemlidir. Bu hormonun çocuklukta aşırı salgılanması devliğe, yeter­sizliği ise cüceliğe yolacar. Erişkinlerde normalden çok salgılandığında akromegali ortaya çıkar.
Adrenokortikotropik hormon (ACTH), böbreküstü salgıbezini etkileyerek hidrokortizon üretimine yolaçar. Plazma­daki hidrokortizon miktarı azalınca, hi­pofiz bezi daha fazla ACTH salgılaya­cak biçimde uyarılır ve böbreküstü be­zinin hidrokortizon salgısı artar. Tireotrop hormon, aynı mekanizmayla kalkanbezinin salgılarını denetler. AC­TH ve tireotrop hormon gibi, vücudun öbür bölümlerinde yer alan iç organları, hormon salgılayacak biçimde etkileyen hormonlara trofik hormonlar denir. Hipofiz bezinin üreme üzerinde önemli etkileri vardır. Folikül uyarıcı hormon kadınlarda Craaf foliküllerinin gelişme­sini ve yumurtalıklarda östrojen salgı­lanmasını, erkeklerde ise sperma üretil­mesini gerçekleştirir. Lüteinleştirici hor­mon, kadınlarda olgunlaşan Graaf foli-külünün yumurtalıktan atılmasını sağlar. Erkeklerde entersiyel gözeleri uyandırıcı hormon adını alan bu hormon, erbezlerinin testosteron hormonunu salgılama­sını sağlar. Laktasyon hormonu emzir­me sırasında memelerde süt salgılanma­sına yolaçar. Gonadotrop denilen ve er­kek ve dişi üreme organlarının gelişimin­de rol oynayan hormonların ne kadar salgılanacağı, östrojen ve progesteron miktarına ve belirli beyin bölümlerinin uyarım etkinliğine bağlıdır. Yakın zamana kadar derideki renk deği­şimini gerçekleştiren melanosit uyarıcı hormonun, hipofizin ara bölümünde salgılandığı sanılmaktaydı. Oysa son araştırmalar bu hormonun ön hipofizde salgılandığını göstermektedir. Yeni çalışmalar ayrıca arka hipofizde salgılandığı sanılan vazopresin ve oksitosinin gerçekte hipotalamusta salgıla­nıp, arka hipofizde depolandığını gös­termektedir. Vazopresine, böbrekleri etkileyerek vücuda yeniden su alınması­na yolaçtığı için “antidiüretik hormon” da denir. Vazopresin üretimi aksarsa, vücut su tutamaz ve hasta hergün bü­yük ölçüde su atar. Dölyatağında kasıl­malara yolaçan oksitosin doğumlarda çok kullanılır. Oksitosin hipofiz hormon larından prolaktinin salgılanmasını da denetler.
Hipotalamusta salgılanan bazı hormon­lar arka hipofizde depolanır. Bunlardan biri, ön hipofizi ACTH salgılayacak bi­çimde etkiler. Arka hipofiz böylece be­yin, hipotalamus ve ön hipofiz hormon­ları arasında bağlantı kurrnaktadır. Hipofiz bezinin çalışmasında görülen bozukluklar çeşitli hastalık durumlarına yolaçarlar.