Sağlık bilgileri

İNCE BARSAKLARDA EMİLİM BOZUKLUĞU HASTALIKLARI

Besinlerin ince barsaklardan kötü emilimi (sprue) çoğunlukla yağlı ishale (steatore) ve emilmemiş besin öğelerinin eksikliğine bağlı bozukluklarla (sözgelimi, kalsiyum eksikliğine bağlı kramplar) yansır. Nedenleri çok sayıdadır, en sık olanı çölyak hastalığıdır. Tedavi kötü emilimin nedenine bağlıdır.

NEDENLER

Kötü eğilimin nedenleri, barsak mukozası düzeyindeki doğuştan bir metabolizma kusurudur. Barsak mukozasında glüteni yıkacak enzim sistemi eksiktir ya da barsak mukozasının glütene karşı bir <>alerji»si vardır. Birçok besin maddesinde

(proteinler içinde) bulunan glütenin varlığı, hasta kişinin barsaklarının mukozasında bir tepkiye yol-açar. Barsak mukozası tümürleri körelir, mukoza düzleşir; bu da, emilim yeteneğini önemli ölçüde azaltır.

TEŞHİS

Klinik belirtiler

Dönem dönem gelen, bazen oldukça belirsiz karın ağrılarından ve karın gerginliği ile giden bir süreğen ishalden oluşurlar. Süt çocuklarında kusmalar da görülebilir.

Bir süre sonra genel durum bozulur, hâsta zayıflar ve büyük bir yorgunluktan yakınır. Besinlerin kötü emilimine bağlı eksiklikler kansızlığa, deri mukoza ve kemik bozukluklarına yolaçar.

İshal çok sayıda, sıvı, bol ve özellikle yağlı dışkılar atılması biçimindedir. Dışkının yağlı olması, yağların kötü emil imini doğrular.

Tamamlayıcı muayeneler

Amaçları, klinik muayenede kuşkulanılan kötü emilimin nedenini bulmaktır.

Her hastada düzenli olarak dışkı incelemesi yapılır. Önce 24 saatlik dışkının görünümünü, rengini ve miktarını saptayan çıplak gözle inceleme uygulanır; daha sonra asalak araştırmaları, dışkıda bulunan besin artıklarının incelenmesi ve yağ miktarının ölçülmesi uygulanır.

İnce barsaktaki bir oluşum bozukluğunun araştırılması için röntgen filmleri çekilir: Besinlerin ince barsaklardan kötü emilimi durumunda . hiçbir şey göstermezler.

Bir kötü emilimin nedeninin araştırılmasında çok sayıda test uygulanabilir.

İnce barsak mukozasından örnek alınması (biyopsi) ve bu dokunun incelenmesi, tümürleri körelmiş ince barsak mukozasının düzleştiğini göstererek teşhisi doğrular.

EVRİM

Bu hastalık, süt çocuklarında çoğunlukla 6. — 9. aylar arasında belirti verir. Teşhis konmazsa, bazı büyüme bozukluklarına yolaçar (eksikliklere bağlı olarak); ama daha sonra klinik belirtiler daha az dikkati çekerler ve erişkinlerde sözgelimi bir yorgunlukla yeniden açığa çıkarlar. Dolayısıyle hastalık bütününde gözönüne alınırsa, süreğen evrimli, çok ağır olmayan ama az ya da çok belirgin beslenme eksikliklerine yolaçan bir hastalıktır.

Glütensiz beslenme rejimi (buğday ve çavdar unu yasaklanır) hasta kişilerin yaşamını değiştirir; hiçbir bozuklukları kalmamıştır; ama bu tedavi, tekrarlamaların ortaya çıkabileceği düşüncesiyle, ömür boyu sürdürülmelidir.

HASTALIĞIN ÖTEKİ BİÇİMLERİ

Besinlerin barsaktan kötü emilimine yolaçabilen çeşitli hastalıklar vardır. Sindirim borusunun bir bölümünün ameliyatla çıkarılması, emilim yüzeyinde bir azalmaya yolaçar ve kötü nitelikli bir barsak mukozasmmkilerle aynı klinik sonuçları verir.

Barsaklardaki asalak hastalıkları ve iltihaplı ince barsak hastalıkları da, kötü emilim nedenlerindendirler.

İnce barsak mukozasında doğuştan enzim eksiklikleri araştırılmalıdır; sözgelimi laktaz eksikliği sütle beslenme durumunda bir kötü emilime yolaçar. Aminoasit taşınmasında bir bozukluk olabilir (Hartnup hastalığı, sistin işeme).

Son olarak 30-50 yaşları arasındaki erkeklerde görülen Whipple hastalığı yağlı ishale, zayıflamaya ve bütün öteki kötü’erhilim belirtilerine yolaçan bir hastalıktır; bununla birlikte gezici romatizmamsı eklem ağrıları, ileri derecede zayıflama ve lenf bezlerinin büyümesi ile nitelenir. Bu hastalık uzun süreli antibiyotik tedavisiyle iyileşir. Nedeni iyi bilinmemektedir. İnce barsaklarda mezenter lenf düğümlerinde lipo-protein depolaşması olur; barsak biyopsisi, mukozayı makrofaj hücrelerin kapladığını gösterir.

AYIRICI TEŞHİS

İnce barsaklarda emilim bozukluğu hastalığı bazı tropikal bölgelerde, bu bölgelere yabancı kişilerde görülen ve bu hastalığın tropikal biçimi olarak nitelenen hastalıktan ayırdedilmelidir. Sözkonusu hastalıkta, ishal belirtilerine ek olarak, asit yokluğu ile birlikte giden mide mukozası körelmeli mide iltihabı vardır. Hastalığın ileri evrelerinde megalobiasth bir kansızlık gelişir. Glütensiz beslenme düzeni hastanın durumunda hiçbir şey değiştirmez; buna karşılık, o ülkeden ayrılma ve folik asit tedavisi, hastalığı .önemli ölçüde iyileştirmektedir. Bu hastalığın kesin nedeni saptanamamıştır.

TEDAVİ

Hastalığın tedavisi, beslenmeden glütenin çıkarılmasına dayanır.

Dolayısıyle hastalığın tekrarlaması önlenmek isteniyorsa, bu beslenme rejimi ömür boyu sürdürülmelidir.

Pirinç dışında bütün tahıllar, makarna, şehriye gibi unlu yiyecekler, irmikler, ekmek, bisküviler, pastalar, salçalar yasaktır. Daha birçok besin maddesi de glüten içerir, kesinlikle izin verilen besin maddelerinden oluşmuş bir liste gerçekleştirmek için, bir beslenme uzmanına başvurmak ve çoğunlukla çok zayıf olan hastaların genel durumlarını düzeltmek için protein ve kalori değeri oldukça yüksek yemekler hazırlamak gerekir.

Beslenme rejiminin yamsıra, iğneyle B 12 vitamini ve folik asit verilebilir; bazen kalsiyum da eklenir.