Sağlık bilgileri

İshal, dışkının sulu ve fazla, dışfcılamanm da sık olmasıdır. Çevre sağlık şartlan iyi olmayan ve kötü beslenen çocuklarda sürgüne sık rastlanır. îyi ba­kım ve beslenmeden yoksun olan çocuklarda ishalden ölüm oram yüksek olmak­tadır. Yetersiz ve dengesiz beslenen çocuklar ishale kolay yakalanmakta, zor iyi­leşmekte, gerektiği gibi beslenemediğinde dayanamayıp ölmektedir. Ülkemizde çocuk ölümlerinin yüksek olmasının en önemli sebeplerinden biri ishal sayıl­maktadır. Çocuk ishalden ölmüş sayılmakla birlikte, gerçek sebep kötü beslen­medir. Kötü beslenmenin en önemli sebeplerinden biri beslenme eğitiminin ye­tersizliğidir.
Şiddetli ishalde, vücuttan önemli ölçüde sıvı ve elektrolit kaybedilir. Kay­bedilenler vücuda sağlanmazsa yaşam tehlikeye girer. Bilgisizlik yüzünden ishali artıracağı korkusuyla hastaya su vrememek gibi uygulamalara rastlanmaktadır. Tedavide, iyi beslenme temel ilke olmasına karşın hasta uzun süre aç – susuz bırakılarak yazgısına terkedildiği de görülmektedir. Oysa, basit önlemlerle bile hastanın yaşamı kurtulabilir, birçok hastalıktan korunulabilir.
İshal tek başına bir hastalık olmayıp birçok hastalığın ve bozukluğun belir­tisidir. İshalin en önemli sebepleri şunlardır:
1. Tifo, dizanteri, kolera, bağırsak asalakları (parazitleri) gibi birtakım bu­laşıcı hastalıklar.
2. Süreğenleşmiş (kronikleşmiş) beslenme bozuklukları (malnütrüsyon), aşın beslenme.
3. Sindirim, emilim ve metabolizma bozukluğu hastalıkları, bazı besinlere aşırı duyarlık.
4. Besin zehirlenmeleri, bazı ilaçlan ve zehirli maddeleri yanlışlıkla alma.
5. Diyette aşırı derecede posalı besinlerin bulunması, aşırı soğuk, çok so­ğuk yiyecekler.
6. Sinirsel ve duygusal gerginlikler, ortam değişikliği.
İshale sebep olan hastalıkların çoğundan, dolayısıyle ishalden korunmak için; çevre sağlık şartlarının düzeltilmesi; suyun ve besinlerin iyice temizlenerek kullanılması, uygun ortamda hazırlanması, saklanması ve tüketilmesi; özellikle tuvalet temizliğine özen gösterilmesi; bunların yanı sıra iyi beslenilmesi gerekir. Bu korunma yolları aynı zamanda ishali ve hastalığı iyileştirmek için de geçer­lidir.
İshalin tedavisi, sebep olan hastalığa göre doktor tarafından yapılır. Ağır durumdaki hastanın bir an önce hastaneye ulaştırılması ya da doktor kontrolüne alınması gerekir. Bu yapılırken, eğer hasta ağızdan alabilecek durumda ise, sıvı ve elektrolit kaybı karşılanmaya çalışılmalıdır.
Çevrede doktor ve sağlık kuruluşu bulunmuyorsa, hayatı tehlikeye sokan bir hastalık yoksa, bir an önce hastanın kaybettiği su ve elektrolit karşılanmalıdır.
Çok şiddetli ishali olan hastaya verilecek sıvı şöyle hazırlanır:
1. Su kaynatılır.
2. Kaynatılmış sudan temiz bir kaba 1 litre (4 büyük su bardağı kadar) konur.
3. Suya 1 silme çay kaşığı kadar yemek tuzu eklenir.
4. Evde varsa 1 silme çay kaşığı karbonat (sodyum bikarbonat) konur.
5. Suya 2 yemek kaşığı (20 gr. kadar) ya da 4-5 kesme geker eklenir. İste­nirse meyve suyuyla da lezzetlendirilebilir. Şeker yerine pekmez de kullanılabi­lir.
Hazırlanan sıvı ılıklaştırılır. Hastamn bu sıvıdan sık sık içmesi sağlanır. Çok ağır durumdaki hastaya bir gün yalnız bu sıvı verilir. Hasta bu sıvıyı alırsa birkaç günde düzelmeye başlar.
İshali çok şiddetli olmayan hastaya, iki saat taşına bir bardak kadar şun­lardan biri ya da birkaçı verilir: Su, yan yanya sulandırılmış süt, ayran.
Bu sıvılar hazırlanırken kullanılan su, süt, kaplar çok temiz olmalı; su ve süt kaynatılmalı; tuz, şeker kaşıkla alınmalı, el değdirilmemelidir.
Alevli dönemi geçken hasta yeterli ve dengeli beslenmelidir. İshalli hastaların beslenmesinde ana ilke; sıvı ve elektrolit kaybını karşılamak, bağırsak hare­ketlerini artıracak yiyecekleri vermemek ve iyi beslenmeyi sağlamaktır. Bunları gerçekleştirmek için ağır derecede ishal olup da iyileşmeye başlayan hastalarla, is­hali çok şiddetli olmayan hastaların aşağıda belirtildiği gibi beslenmesi gerekirr
1. Sıvı ve elektrolit kaybı karşılanır. Yukarıda belirtilen yalnız sıvı verme­ye dayanan uygulama çok ağır ishalde bile ilk 24 saat için geçerlidir. Hasta uzun süre aç bırakılmaz. Yalnız pirinç suyu, çay vererek, aç bırakarak hasta iyileş-tirilemez.
İshalde çay vermenin sakıncalı olabileceği bildirilmektedir. Çayın uyancs etkisi olabileceği, ayrıca fazla idrara yol açarak su dengesini bozabileceği belir­tilerek ishalde çay verilmemesi öğütlenmektedir. Temizliğin yeteri kadar yapı­lamadığı yerlerde hastamn sıvı ihtiyacı en kolay şekilde çok az tuz katılmış ay­ranla karşılanabilir.
2. Diyette yağ ve posalı besinler kısıtlanır, şeker bağırsak hareketlerini) artırdığı için ishalde olabildiğince azaltılır. Kuru baklagiller; özellikle erik, ka­yısı, incir, üzüm, kavun, karpuz gibi meyveler; selülozu fazla sebzeler ve mey­veler; yağlı besinler diyette yer almaz. İncitici, sert, kabuklu, sindirimi zor be­sinler, acı, baharat gibi katkı maddeleri verilmez. Patates, şeftali, ekşi elma gibi meyve ve sebzelerin kabuklan ve sert kısımları alınıp haşlandıktan sonra hastaya verilir.
3. Hastaya çok sıcak ve çok soğuk yiyecek verilmez. Kısa aralıklarla bes­lenir. Kesinlikle aç bırakılmaz.
4. İyileşme başlayınca, bağırsak hareketlerini artıran fazla yağlı, posalı ve incitici besinler dışında aşırı kısıtlamalardan kaçınılır, normal beslenmeye yak­laşılır.
5. İyileşmeye başlayan hastaya iyice haşlanmış yağsuz etler, yumurta, piş­miş sebze ve meyveler, meyve suları, kaymağı alınmış süt, yoğurt, az şekerli mahallebi, sütlaç, zarları alınmış ve iyice pişirilmiş kuru baklagiller verilebilir. Di­yette her besin grubundan yeterli ve dengeli beslenmeyi sağlayacak miktarda be­sin bulundurulur.