Sağlık Bilgileri

İVEGEN BÖBREK YETMEZLİĞİ

İvegen böbrek yetmezliği ya da sidik çıkaramama (anüri), kalp yetmezliğine benzetilebilecek hızlı evrimli bir hastalıktır. Temel bir belirtiyle nitelenir: Sidik çıkarılmasının durması ya da son derece azalması(24 saatte 200 mlt’nin altında olması); öteki bozukluklar, kan üresinin ve kreatinin yükselmesi ile yetmezliğe neden olan hastalığın belirtileridn

Apanüzı ortaya çıkan hastalığın son derece tehlikeli souuçları vardır: Hızlı atardamar basıncı düşmesiyle birlikte şok durumu; kanda ürenin yükselmesi; bedenin aşırı su tutması.

İvegen bir böbrek yetmezliğini başlatabilecek hastalıklar çok fazla ve çeşitli tiptedir.

3 büyük grupta sınıflandırılabilirler:

— böbrek borucuk, aradoku iltihaplarına bağlı böbrek bozukluğu sonucu oluşan sidik çıkaramamalar;

— sidik yollarında engel (taş, v.b.), nedenleriyle oluşan sidik çıkaramamaları aslında bunlar sidiğin sidik yolu, böbrek havuzcuğu ve çanaklarda tutulmasıdırlar; böbrek sağlamdır; bu durum, hastalıkların tanımlanmasını sağlayan ayırıcı niteliklerin incelenmesinde çok önemlidir);

— böbreğin kanlanmasında bir bozukluk nedeniyle oluşan böbrek öncesi ivegen böbrek yetmezlikleri.

BÖBREK HASTALIĞI KÖKENLİ İVEGEN BÖBREK YETMEZLİĞİ

İvegen böbrek yetmezliklerinin yarısından çoğunu temsil eder. Böbrek hastalığı hem borucukların, hem böbrek aradokusunun iltihabıdır ve çoğunlukla iyileşebilir.

Ama ender olarak, böbrekte kalıcı bir bozun (kabuk maddesi iltihabı) ortaya çıkar.

Nedenleri

Bu böbrek yetmezliğinin başlamasında çeşitli nedenler rol oynar: Alyuvar yıkımları; septisemiler; zehirlenmeler; şoklar; v.b.

Çoğunlukla birçok mekanizma rol oynar.

Alyuvar yıkımı kökenli böbrek hastalıkları

Çoğunlukla, kan dolaşımına karışmış bir enfeksiyon etmeniyle birliktedirler.

En sık raslananı, çocuk düşürme ya da çocuk almaya bağlı septisemilerdir. Septisemi ve alyuvar yıkımı birliktedir; çocuk düşürme ya da çocuk alma için kullanılan araçların mikroplu olmasına bağlıdırlar. Doğum sonrası ivegen böbrek yetmezlikleri büyük ölçüde azalmıştır; bunun nedeni, evlerde mikroptan tam olarak arındırılmamış ortamda yapılan doğumların yerini, günden güne hastanede doğumların almasıdır.

İster doğuştan, ister sonradan edinilmiş olsun, alyuvar yıkımlı her kansızlık, bir alyuvar yıkımı nöbeti sırasında, sidik çıkarılmasının durmasına yolaçabilir. Ama bu durumda, böbrek yetmezliği kan aktarımlarıyla hızla iyileştirilebilir.

Kan aktarımları sırasında kan grubu yanlışları, bütünüyle alyuvar yıkımına bağlı bir böbrek yetmezliğine yolaçarlar. İlk belirtilere oranla, böbrek yetmezliği geç ortaya çıkar ve aynı gruptan kan değiştirilmesiyle bazen önlenebilir.

Hemoglobin işemeli sarılıklı ateş, sıtmanın bir ihtilatıdır. Ateş, şiddetli sarılık ve sidik çıkaramama birliktedir.

Zehirlenme kökenli böbrek hastalıkları

Gerek doğrudan borucuk bozunu, gerekse alyuvar yıkımı yoluyla, sidik çıkaramamayla sonuçlanırlar. Ama çoğunlukla, çeşitli mekanizmalar birlikte rol oynar. Başlıca sorumlu maddeler civa, karbon tekraklorür ve antifrizlerin ana öğesi olan etilenglikoldür. Altın ve bizmut tuzları daha çok, süreğen böbrek yetmezliği yaparlar. Bazı ilaçlar da bir ivegen böbrek yetmezliği başlatabilir. Safra kesesi ve yolları hastalıklarının röntgen teşhisi için kullanılan «orabiliks» adlı karşıt maddenin, sarılıklı hastalarda çift dozda kullanıldığında, ivegen böbrek yetmezliğine yolaçtığı gözlenmiştir. Ama bu yetmezliğin evrimi iyicildir.

Fenindion, gecikmiş bir ivegen böbrek yetersizliğiyle birlikte bir karaciğer hastalığına yolaçabilir. Bunun nedeninin alerjiyle ilgili olduğu sanılmaktadır. Sülfamitler, barbitürik asit türevleri, ancak yanlışlıkla ya da intihar girişimi gibi durumlarda yüksek dozlarda kullanıldıklarında, ivegen böbrek yetmezliklerine yolaçar.

Ayrıca, yalnızca alyuvar yıkımına “yolaçan ve çoğunlukla son derece ciddi böbrek yetmezlikleriyle sonuçlanan bazı zehirli maddeler vardır: Fosfor; yılan zehirleri; zehirli mantarlar; v.b.

İvegen böbrek yetmezliklerinin öteki nedenleri

Bazı septisemiler ve enfeksiyon hastalıkları (özellikle koli basili, proteus ve öteki Gram negatif mikropların yolaçtıkları karaciğer içi safra yolları iltihapları ve ivegen pankreas iltihapları; Weil hastalığı ya da öteki adıyla sarılıklı kanamalı spi-roket hastalığı), ivegen böbrek yetmezliğine neden olabilirler.

Travmalar, kazalar ve ameliyat şokları da oldukça sık raslanan ivegen böbrek yetmezliği nedenleridir. Büyük kas ezilmelerinde serbestleşen kas hemoglobini (miyoglobin), borucukları tıkar. Geniş yüzeyli yanıklarda, ivegen böbrek yetmezliği, kan plazması yitimlerine bağlıdır. Ameliyat sonrası ivegen böbrek yetmezliği, hem ameliyat şokuna, hem kanamaya bağlıdır.

Teşhisi

İvegen böbrek yetmezliği belirtileri özellikle biyolojiktir ve böbreğin temizleme yeteneğinin apansızın eksilmesine bağlıdır.

Sidik yapımının durması sonucu, kanda azotlu artıklar, özellikle üre, erkenden artar (sidik çıkaramamanın başlamasından birkaç gün ya da birkaç saat önce başlar). Kan üre düzeyi günde ortalama 500 mgr yükselir. Kreatinin artışı daha az belirgindir, ama evrimin çok daha kesin izlenmesini sağlar. Aynı zamanda, sidikle üre atılması çok azalır; sidik yapımının durması önce dokularda, daha sonra hücrelerde aşırı su tutulmasına yolaçar (serum sodyum ve klor düzeyi düşmüştür): Su zehirlenmesi.

Leğendeki bir urun basısı nedeniyle sol böbrek ve sol sidik borusunda önemli genişleme.

En ağır sonuç olan kan potasyumunun yükselmesi (hiperkaliemi) geri dönüşsüz ciddi asidozun ve kalple ilgili bozuklukların haberci belirtisidir. Sidik bütünüyle kesilmez; günde en az 20-25 mit sidik çıkarılır.

Evrim

Kritik nokta aşılırsa (günümüzde çoğunlukla aşılır), sidik çıkarma 9.-15. günde yeniden başlar ve bu evrede günlük sidik miktarı l lt’nin üstüne çıkar. Bazen 5-6 lt’yi bulabilir. Bu çok sidik çıkarmayla hasta, su ve bir dereceye kadar tuz ve potasyum yitirebilir. Başlangıçta, çıkarılan sidiğin yoğunluğu azdır. Daha sonra, 24 saatlik üre atılması normalleştikçe, kan üre düzeyi düşer.

Evrimin kesin geleceği, böbreğin bozun derecesine bağlıdır. Hastaların büyük çoğunluğunda borucuk-aradoku ölümü geri dönüşlüdür ve böbrek borucukları ortalama 1 ayda yeniden oluşur, iyileşme kesindir ve iz bırakmaz.

Çok daha ender olarak, doku ölümü kabuk maddesinde geri dönüşsüzdür. Bu durumda, süreğen böbrek yetmezliğine geçiş önlenemez. Hasta, böbrek aktarımı için bekletilirken, ancak sürekli olarak yapay böbrek makinasma bağlanarak yaşayabilir.

Tedavisi

Tedavi önce, bedenin su ve elektrolit dengesini yeniden sağlamayı kapsar.

Yapılması gereken ilk iş, bedende su birikmesiyle savaşmaktır.

Verilecek sıvı miktarı kesin olarak belirlenmelidir: Günlük su miktarı, bir gün önceki sidik miktarına ek olarak 300 mit olarak hesaplanır. Hasta böylece, günde 200-300 gr yitirmelidir.

Beslenme günde 2000 kalori sağlamalı, etsiz, tuzsuz ve meyve susuz (potasyum) olmalıdır. Hastanın yapay böbrek makinasına bağlanmasından önce, ölümlerin başlıca nedeni olan kan potasyum düzeyi yüksekliği önlenmeye çalışılmalıdır.

Yeterli dozda sistemli antibiyotik tedavisi mutlaka gereklidir. Çünkü hastalar, enfeksiyona son derece duyarlıdırlar.

Yapay böbrek makinası, hastalığın geleceğini bütünüyle değiştirmiştir. Çünkü, böbreğin işlevlerinin düzelmesinin beklenmesini sağlar.

Bu tedaviden önce, ivegen böbrek yetmezliği hastalarının yüzde 75′e yakını ölürdü. Günümüzdeyse ölüm oranı yüzde 8′in altındadır; üstelik bu ölümler de, çoğunlukla böbrek yetmezliğinin değil, yetmezliğe neden olan hastalığın sonucudur.