Sağlık bilgileri

Kadınlarda üreme organları vereminde son yıllarda büyük değişiklikler olmuştur.

İvegen biçimler büyük ölçüde azalmıştır; buna karşılık gizli biçimlere ve örtülü biçimlere hâlâ raslanmaktadır.

Nedenler

Üreme organları veremi Koch basiline bağlıdır.

Bulaşmanın, çoğunlukla akciğerdeki ya da akciğer zarmdaki bir birincil odaktan kalkarak kan yoluyla olduğu sanılmaktadır. Koch basili tam etkinlikte olan organlara tutunur; dolayısıyle genç kızlarda ve genç kadınlarda raslanır. Aynı zamanda da, birçok grupta sınıflandırılması çok güç olan, son derece çokbiçimli bir hastalıktır.

Önce, aslında günümüzde en ender raslanan biçimler olan klasik ivegen biçimleri, sonra da çok sık raslanan ve bıraktıkları izler nedeniyle sorunlar yaratan örtülü ve gizli biçimleri inceleyeceğiz.

Klasik İvegen Biçimler

Klasik ivegen verem de çeşitli biçimlere bürünebilir.

Genç kızlarda nedeni bilinmeyen karında sıvı toplanması

Günümüzde çok ender Taşlanmaktadır; karında sıvı toplanmasına yolaçan sızıntılı karın zarı tepkisiyle birlikte, dölyatağı boruları veremi söz konusudur.

Teşhis

Ergenlikten hemen sonra görülen sinsitir biçimdir; güçsüzlükle, iştahsızlıkla, hafif gece ateşiyle birlikte genel durum bozulduğuyla başlar.

Vereme özgü bu belirtilerin yanısıra âdet kanamalarının yitmesiyle birlikte, üreme organları belirtileri yerleşir; aynı zamanda karnın büyümesi de belirleyici biçimde artar. Karın, «asit» adı verilen bir sıvı ile doludur; bu sıvı, klinik muayenede ve araştırma amaçlı karna iğneyle girmeyle doğrulanır. Kadın doğum muayenesinde dölyatağı boruları bozunlarma uyan dölyatağı yanı kütleler algılanabilir.

Tedavi altında evrim

Genel durum iyileşir ve asit giderek yiter. Ama dölyatağı boruları bozunlarmın bütünüyle ortadan kalkmasına ender raslanır; hastalık, dölyatağı borularının tıkanmasına ve kısırlığa neden olan önemli izler bırakır.

Bu bozunlar gizli biçimlerde bulunurlar.

Lifsi peynirsi biçim

Karın zarı iltihabıyla birlikte giden dölyatağı borusu iltihabına yolaçan bir dölyatağı boruları veremidir.

Teşhis

Ağrı mutlaka bulunan bir belirtidir ve bütün enfeksiyona bağlı dölyatağı boruları iltihaplarında olduğu gibi, leğende ağırlık duygusu tipindedir; ateş fazla yüksek değildir. Kadın doğum muayenesi sırasında dölyolundan parmakla muayenede, küçük leğeni kaplayan çok yaygın bir kütle bulunur. Kütlenin sınırları belirgin değildir, elle muayenede az ağrılıdır.

Lifsi peynirsi biçimi, yalın mikropların yolaçtığı enfeksiyon kökenli dölyatağı boruları iltihabından ayırdetmek güçtür. Bazen, iyi yönlendirilmiş bir antibiyotik tedavisine karşın bozunlarm gerilememesi karşısında, verem düşünülür.

Karın içine bakma muayenesi, veremi akla getiren bozunlan göstererek teşhise yardımcı olabilir.

Evrim ve tedavi

Hastalığın evrimi, tedavilerin gelişmesinden büyük ölçüde yararlanmış ve geleceği düzelmiştir.

Günümüzde verem ilaçları son derece etkilidir. Bununla birlikte, ilaç tedavisiyle gerilemeyecek olan önemli dölyatağı boruları bozunlarmın ortadan kaldırılması için cerrahi tedaviye başvurmak gerekebilir.

Kanamalı biçimler

Aslında oldukça ender raslanırlar ve teşhisleri

Üreme organları veremi, lifsi peynirsi biçim. Dölyatağı borusu ucu düzeyinde biraz peynirsi maddeyle birlikte, sol dölyatağı borusunda verem kökenli sıvı toplanması. — 1. Dölyatağı. — 2. Peynirsi madde. — 3. Dölyatağı borusu.

Özel niteliği olmayan aşırı âdet kanamaları ve âdetle ilişkisi olmayan dölyatağı kanamalau söz konusu olabilir ve çoğunlukla verem teşhisi akla gelmez.

Bu kanamaların nedenlerinin araştırılması sırasında, röntgen filmlerinde dölyatağı boruları veremini anımsatıcı bozunlar bulunabilir. Dölyatağı mukozasından alınan parçanın hücre incelemesinde de, bu düzeyde bir verem bozununun varlığı saptanabilir.

Aslında teşhisi güç bir hastalıktır; karın içine bakma muayenesi, dölyatağı bozunlarını göstererek ve bu bozunlardan parça almayı olanaklı kılarak genellikle büyük yarar sağlar.

Âdet görmemeyle birlikte olan biçim

Ergenlik dönemindeki bir genç kızda ortaya çıkan verem, dölyatağı mukozasını bütünüyle yıkarak ve dölyatağmın 2 çeperini birbirine yapıştırarak, dölyatağı boşluğunu ortadan kaldırabilir.

Teşhis

Bütünüyle normal yapısal ve cinsel gelişmeye karşın birincil bir âdet görmemeden ötürü hekime başvuran bir genç kızda yapılan muayenede, gelişmiş göğüsler, kıllanma ve yaşla orantılı dış üreme organları görülür.

Yumurtalıklar uyumlu biçimde çalışır ve hormon ölçümleri ile ateş eğrisinin de kanıtlayacağı gibi, her ay yumurtlama gerçekleşir.

Bununla birlikte, dölyatağı boşluğu olmadığı için âdet kanamaları da yoktur.

Bir genç kızda çok zor olmakla birlikte muayene, teşhisin konması bakımından zorunludur. Gerektiğinde uyuşturum altında yapılır; normal bir dölyolu ve dölyatağı boynu bulunur; ama dölyatağı boşluğunun içine sonda sokabilmek olanaksızdır.

Dölyatağı röntgeninde, dölyatağı boynunun «eldiven parmağı» görünümü ve ışın geçirmeyen maddenin dölyatağı boşluğu içine verilmesindeki olanaksızlık (boşluk yoktur) saptanır.

Tedavi

9-12 ay süreyle verem ilaçları tedavisi, ilerleyici verem bozunlarını tedavi eder, ama dölyatağı yapışıklığını etkilemez. Yeni bir dölyatağı boşluğu yaratma amaçlı cerrahi girişimden pek ender sonuç alınır. Kısırlık ömür boyu sürer.

Gizli biçimler

Genellikle kısırlık araştırmaları sırasında açığa çıkarılırlar.

Teşhis

Kısırlık dışında, hemen hiç belirti yoktur.

Düğümlü verem. Dölyatağı borusunun biçimi, birbirini izleyen yumrularla bozulmuştur. Bu, tespih görünümüdür. Y. Yumurtalık. — B. Dölyatağı borusu. — LB. Verem kökenli lenf düğümü büyümesi.

Bazen hastanın, geçmişinde, ya teşhis edilmiş ve tedavi edilmiş bir verem ya da âdet bozukluklarıyla birlikte bir karın şişliği dönemi bulunur. Bu bozukluklar, verem tepkimesinin negatiften pozitife dönmesine uyduklarında daha anlamlıdırlar.

Çoğunlukla hiç bir şey bulunmaz.

Verem teşhisi ancak, 2 tamamlayıcı muayenenin sonunda akla gelir.

Dölyatağının ve dölyatağı borularının röntgeni

Dölyatağı borularının özgün bozunlarım gösterir. Borular «demir çubuk» ya da «golf sopası» biçiminde sertleşmişlerdir; tespih biçiminde boncuklu görünümdedirler; soğuk apse görünümleriyle birlikte ampul bölgesi genişlemesine eşlik ederler.

Hemen veremi akla getiren 2 öğe vardır:

— bir lenf düğümü, küçük leğen, bir dölyatağı borusu ya da bir yumurtalık düzeyindeki kireçlenme;

— iyotlu sıvının kan damarlarının içine geçişi (dölyatağı mukozasının dayanıksızlığını ve kötü niteliğini gösterir).

Eski verem. Sol dölyatağı borusunun çevresinde yapışma izleri, Görünüm, süreğen dölyatağı borusu iltihabının görünümüdür.

Karın içine bakma muayenesi

Gerek teşhis yöntemi olarak, gerekse veremin yaygınlığının (özellikle dölyatağı borusunun da etkilendiğinin) saptanabilmesi için günden güne yaygınlaşmaktadır.

Bazı görünümler veremi anımsatıcıdırlar:

— dölyatağı borularının ve karın zarının üstünde çok küçük sarımsı taneciklerin gözlendiği biçim;

Karın zarının leğeni, örten bölümünde verem kökenli iltihap: Karın zarı ve küçük leğen organları, vereme özgü olan sarı taneciklerle örtülüdürler. B. Dölyatağı borusu. — Y. Yumurtalık.

— dölyatağı borusu üstünde daralmış bölgelerle ayrılan küçük düğümlerle nitelenen düğümlü biçim (tespih görünümlü biçime uyar);

— küçük leğende bir yapışıklık yığınının bulunduğu yapışmak biçim;

— görünümü yalın dölyatağı borusu iltihabına benzeyen dölyatağı borusu yalancı iltihabı biçimi.

Bu iki muayenenin (dölyatağının ve dölyatağı borularının filmini çekme; karın içine bakma muayenesi) birleştirilmesi, verem teşhisinin konmasına yeterli verileri sağlar.

Mikrobun bulunarak teşhisin bu yönden de kanıtlanması için iki muayene daha istenir:

— âdet kanamasından birkaç gün önce dölyatağı mukozasından parça alınması ve incelenmesi ftipik verem bozunlarını göstererek veremin hücresel kanıtını sağlayabilir);

- Koch basilinin açığa çıkarılması için, âdet kanının üreme ortamına ekilmesi.

Gerçekte, bu son incelemeler olumsuz sonuçlansalar bile, karşıt madde verilerek dölyatağı filmi ve karın içine bakma muayenesi, özgün görüntüler verir ve teşhis konur.

Tedavi

Üreme organları vereminin klinik biçimi ne olursa olsun, tedavi her zaman aynıdır.

İlaç tedavisi

Tedaviye ilaç tedavisiyle başlanır. Çok sayıda verem ilacının birlikte kullanılmasını gerektirir; ayrıca dozlar yüksek tutulmalı, 12-18 ay gibi uzun sürelerle verilmeli ve iyi izlenmelidir.

Cerrahi tedavi

İlaç tedavisinin etkili olamayacağı kadar önemli dölyatağı borusu bozunları varsa, ilaç tedavisinden sonra uygulanır.

Her zaman tek ya da iki yanlı dölyatağı borusu çıkarma biçiminde bir cerrahi girişim sözkonusudur. Dölyatağı boruları vereminin yolaçtığı kısırlık kesinlikle geri dönüşsüzdür.

Onarıcı cerrahi denemeleri başarısızlıkla sonuçlanır ve dış gebelik gibi büyük bir tehlikeye neden olabilirler.