Sağlık bilgileri

KALIN BARSAK KANSERİ

Kalın barsak kanserine sık raslanır. Sağ ve sol kalın barsak kanserleri olarak iki grupta toplanır. Mezenter üst atardamarının dallarıyla kanlandırdığı sağ kalın barsak, çıkan kalın barsağı ve kalın barsağın sağ dirseği ile onikiparmak barsağının 2. bölümünün iç kenarı arasında yeralan enine kalın barsağın bir bölümünü kapsar; sol kaim barsak, mezenter alt atardamarının dallarıyla kanlanır; enine kalın barsağm sol üçte birlik bölümünden göden barsağı ile sigmamsı kalın barsağın birleşme yerine kadar olan bölümü kapsar. Bu ayrım cerrahi yönden büyük önem taşır.

Kasınmak kalın barsak iltihabında baryumlu lavmanla röntgen muayenesi. Ardarda çekilen filmler, bu hastada iltihaplı kalın barsağın tutamadığı baryumun hızla dışarı atılmasını saptamayı sağlayacaktır.

Kanserin yerine göre, verdiği klinik belirtiler değişir. Kanserin nedeni bilinmemektedir; ama bu kanserin oluşumunu kolaylaştırıcı etmenler bilinmektedir.

Teşhis erken konmuşsa ve hastanın genel durumu iyi ise, kesin köklü tedavi amacı güden ameliyata başvurulur; geçiştirici tedavi, rahatsızlıkları ancak geçici olarak düzeltir.

Burada sol kalın barsak kanserlerini inceleyeceğiz.

NEDENLER

Kalın barsak kanseri daha çok normal bir mukoza üstünde oluşursa da, daha önce hastalanmış bir barsak parçasında da ortaya çıkabilir. Tek tek poliplerin de kansere dönüştüğü görülmüştür; ama özellikle ailesel yaygın polip hastalığında kanserleşme olasılığı çok yüksektir. Ülserli göden barsağı-kalın barsak iltihabının, kanserin ortaya çıkışını kolaylaştırdığı düşünülmektedir. İyicil villuslu ur da kansere dönüşebilir.

TEŞHİS

Klinik belirtiler

Hastalık bazen, belirti vermeden önce büyük ölçüde gelişmiştir.

İlk belirtiler, barsak geçişinde bozukluklarla birlikte yalın karm ağrılarıdır; çoğunlukla hiçbir sindirim sorunu olmayan bir kişide, apansızın kabızlık başlar. Kabızlık ishal dönemleriyle kesilmiş de olabilir. Kanama, bir ihtilattan çok, gerçek bir belirtidir; çok hafif olup klinik belirti vermediği gı bi, makattan bol kanama biçiminde de olabilir.

Genel durum bozulur: İştahsızlık ve zayıflama. Sindirim genellikle bozuktur. Ura bağlı kanamalar sonucu, kansızlık ortaya çıkar. Klinik muayenede genellikle bir şey saptanmaz; bazen, karnın elle muayenesinde ura uyan bir şişlik ele gelir. Çok ender olarak, göden barsağının parmakla muayenesinde, sigmamsı kalın barsaktaki bir ur algılanabilir.

Tamamlayıcı muayeneler

Klinik belirtilerin teşhisi koymada büyük yararı olmadığından, bu muayenelerin önemi büyüktür.

Baryumlu lavman ile röntgen muayenesinde önemli bulgular saptanır. Yerel bir darlık ve bu darlığın her iki ucunda kalın barsakta genişlemeler görülebilir: Bu, klasik «golf sopası» görünümüdür. Ama kalın barsak boşluğunda gelişen tomurcuklu bir ura bağlı, düzensiz dolma eksiklikleri de görülebilir.

Göden barsağı-sigmamsı kalın barsak içine bakma muayenesinde, sigmamsı kalın barsağın alt bölümlerinde yeralan bir ur görülebilir. Dışkıda kan bulunması bir sindirim sistemi kanamasının belir tisidir; bu inceleme, «beyaz rejim »den (etsiz beslenme) sonra da pozitif olur (dışkıda kan bulun ması sürer).

EVRİM

Tedavi edilmezse, genel durumun bozulmasının yanısıra, urun ihtilafları ölüme yolaçabilir.

En sık görülen ihtilat, ivegen barsak tıkanmasıdır. Ateşle birlikte enfeksiyon da görülür ve apse oluşumuna kadar gidebilir. Barsak delinmesi daha ender görülmekle birlikte, zaten duyarlı olan bu ortamda, tehlikeli bir karın zarı iltihabına (peritonit) yolaçar. Yayılmalar (ikincil kanser yerleşme odakları) daha çok karaciğeredir. Ama sol kalın barsağın komşu organlarına (sözgelimi sidik torbasına) da yayılma görülebilir. Kanserin evrimi, yapılan tedaviye göre değişir. İyileştirici bir cerrahi tedaviyle hasta yıllarca yaşayabilir.

HASTALIĞIN ÖTEKİ BİÇİMLERİ

Sağ kalın barsak kanserlerine daha ender ras-lanır; tomurcuklu (dallanarak yayılmış) tiptedir ve uzun süre çok az klinik belirti verir. Oldukça gelişip sağ kalça çukurunda bir kütle yaptıktan sonra, ağrılara ve kolayca iltihaplanan bu kütleden dolayı ateşe yolaçtığında teşhis konur. Kanserin bu yerleşiminde, barsaktan geçiş bozuklukları dışında belirtilere ender raslanır. Göden barsağı muayenesinde ele gelmeyen bir kütle, karın muayenesinde ele gelebilir.

Tamamlayıcı muayeneler sol kalın barsak kanserlerindekilerle aynıdır; hastalığın evrimi de aynı derecede ciddidir.

AYIRICI TEŞHİS

Sağ kalın barsak kanserlerinin aşağıda yerleşmiş olanları kıvrım barsak-körbarsak veremiyle, Crohn hastalığıyla, apandis çevresi apsesiyle ve kötücül olmayan iltihap kökenli bir urla karıştırılabilir, kesin ayırım ancak ameliyatta yapılabilir; çıkarılan parçanın laboratuvarda incelenmesiyle teşhis konur. Sol taraf kanserlerinde ise, her ur karşısında düşünülen soru akla gelir: İyicil mi, kötücül mü? Ama birçok iyicil ur kansere dönüşebildiğin-den, bu soruyu yanıtlamak oldukça güçtür.

Hastalık, teşhisi bazen oldukça güç olan divertiküllü sigmamsı kalın barsak iltihabıyla da karıştırılabilir.

TEDAVİSİ

Tedavi, genel durumun düzeltilmesini izleyen ameliyattır.

Ameliyata hazırlama

Ameliyattan önce, olası bütün enfeksiyonlar antibiyotiklerle tedavi edilmelidir. Posasız bir beslenme rejimi uygulanır ve hintyağı içirilerek barsağın boşalması sağlanır. Ayrıca biyolojik muayenelerin sonuçlarının normal olup olmadığı denetlenir.

Ameliyat

Ur ve urla aynı kan damarlarından beslenen barsak bölümü çıkarılır; böylece urun yayılmış olabileceği bütün alanın çıkarılmış olacağı umut edilir.

Kesilen ucun göden barsağma ağızlaştınlmasıyla, kaim barsağın sürekliliği yeniden sağlanır.

Kalın barsak kanseri kökenli barsak tıkanmasında, ameliyat 2 evrede yapılır.

Birinci ameliyatta tıkanma açılır, ur çıkarılır, ama barsağın sürekliliği sağlanmaz: Kalın barsağın uçları deriye dikilir; böylece, geçici yapay bir makat yapılmış olur.

Genel durum düzeldikten sonra ve urun durumuna göre, ikinci bir ameliyat uygulanır ve kaim barsaktan elden geldiğince geniş bir parça çıkarıldıktan sonra, barsağın kalan ucu göden barsağına bağlanır. Apse oluşmuşsa, önce bir diren konarak apse boşaltılmalı, ur apse boşaltıldıktan sonra çıkarılmalıdır.

Ameliyat sonrası

Ameliyat sonrası dönemde hastaların su ve tuz dengesini düzelten ve ikincil enfeksiyonları önleyen yoğun bir tıbbi tedavi yapılmalıdır.

Bu ameliyat tehlikelidir; ama hastanın tek kurtulma şansıdır. Ameliyatta ölüm tehlikesi yüzde 10′dan azdır. Ameliyat edilen hastaların yarısı, ameliyattan sonra yıllarca yaşar. Bazen ur o kadar büyüktür ve öylesine yayılmalar yapmıştır ki, böyle geniş ve köklü bir ameliyat düşünülemez. Bu durumda yalnızca uru çıkarmaya ya da devre dışı bırakmaya dayanan geçiştirici bir yol değiştirme uygulanır. Bu ameliyat bir süre için barsak tıkanmasının ihtilatlarını önler; ama bazen, urun düzeyinin üstünde bir yapay makat yapmak gerekebilir.