Sağlık bilgileri

KALIN BARSAK

MAKROSKOPİK ANATOMİ

Yeri

Kalın barsak, sindirim kanalının ince barsak İle göden barsağı arasındaki bölümüdür. Kalın barsağın büyük bir bölümü karındadır. Ama «sigmamsı kalın barsak» denilen son bölüm, küçük leğende bulunur.

Biçim ve yönü

Kalın barsak oldukça hacimli, birçok parçaya bölünmüş bir borudur. Başlangıç parçası olan körbarsak, apandis ile birlikte sağ kalça çukurunda yerleşmiştir; onu izleyen yükselen ya da çıkan kalın barsak, karaciğerin altına kadar dik olarak çıkar, bükülerek sağ dirseği (ya da karaciğer dirseğini) oluşturur. Sonra, enine kalın barsak, sağdan sola doğru yönelir ve dalağın altında dirsek yaparak sol dirseği (ya da dalak dirseğini) oluşturur. Bundan sonra, inen kaim barsak, dik olarak sol kalça çukuruna doğru gider. Sol kalça çukurundan sonra, kalın barsak aşağıya ve küçük leğenin merkezine doğru yönelerek, önce sigmamsı kalın barsağı, sonra da göden barsağmı oluşturur.

Boyutları

Körbarsağm uzunluğu 6 sm’dir. Çıkan kalın barsak 8-15 sm, enine kalın barsak 40-80 sm, inen kalın barsak ise 12 sm uzunluğundadır. Sigmamsı kalın barsak normal olarak 40 f-n’dir, ama bu uzunluk, 80 sm’ye kadar değişebilir.

Başlangıçta 7-8 sm çapı, çıkan kalın barsakta ve enine kalın barsakta giderek azalır ve kalın barsak dirseğinden sonra iyice daralarak 7-5 sm’ye iner; leğen içinde barsağın çapı, özellikle göden barsağından bağlayarak, yeniden artar.

Renk ve kıvamı

Kalın barsak ile ince barsağı ayıran, renkleri değil çapları, az ya da çok derinlikteki oluklarla birbirinden ayrılan kabartıları (haustra coli), özellikle de kalın barsak üstünde 3 tane kas şeridi (taenia coli) bulunmasıdır. Uzunluğuna kas liflerinden yapılmış olan bu beyaz şeritler, kaim barsağın başlangıcından sonuna kadar kesilmeden giderler. Kas şeritleri, sigmamsı kaim barsakta iki tanedir.

Bu şeritlerin kıvamı, kalın barsağın geri kalan çeperine göre daha serttir, şeritler boyunca, karın zarının 2 yaprağı arasındaki yağ kümelerinden yapılmış olan askı uzantıları Vardır.

Tutunma araçları

Karın zarıyla kaplı olan körbarsak ve apandis hareketlidirler.

Çıkan kalın barsak sağ Toldt akörtüsü ile hareketsizleştirilmiştir ve karın arka çeperine dayanır. Sağ dirsek de (karaciğer dirseği) sağ Toldt akörtüsü ile hareketsizleştirilmiştir. Ayrıca, sağ diyafram-kalın barsak bağı ile diyaframa, bazen de başka bir bağla karaciğere ve safra kesesine bağlıdır.

Enine kalın barsağın sağ başlangıç bölümü hareketsiz, kaim barsağı arka çepere bağlayan enine kalın barsak orta askısına asılı olan geri kalan bölümüyse hareketlidir. Sağda çok kısa olan enine kalın barsak orta askısı, ortaya doğru uzundur; sonra, sol dirseğe (dalak dirseği) doğru yeniden kısalır. (Bu, kaim barsağın bölümleri arasındaki hareketlilik farklarını açıklar.) Sol dirsek hareketsizdir; sol diyafram-kalın barsak bağıyla, diyat’rama sıkıca bağlıdır.

İnen kalın barsak sol Toldt akörtüsüyle hareketsizleştirilmiştir ve arka çepere dayanır.

Sigmamsı kalın barsağın 2 parçası vardır: Kalça çukuru üstüne karın zarıyla dayanan kalça kalın barsağmdan oluşan hareketsiz bölüm; kalın barsağın uzunluğuna göre az ya da çok hareketli olan ve «sigmamsı kıvrım» denen bir kıvrım yapan leğen kalın barsağmdan oluşan hareketli bölüm. Bu parçanın çok hareketli olabilmesi, bu kıvrımın kendi çevresinde dönmesiyle barsak tıkanması olasılığını açıklamaktadır.

Anatomik komşulukları

Körbarsak ve apandis (caecum ve apendix vermiformis)

Körbarsak, kıvrım barsak ile sağ kalın barsan, arasındaki birleşme yerinin altında bulunan bir çıkmazdır. Normal olarak, sağ kalça çukuru içindedir. İç yüzü üstünde, az ya da çok uzunlukta (ortalama 7 sm) olan ve çoğunlukla körbarsağm bu iç yüzü boyunca aşağıya inen apandis asılıdır.

Bu bütün, şunlara komşudur:

— Önde. bazen ince barsak kıvrımlarına ve karın ön çeperine (apandisin karın çeperi üstündeki izdüşümü «Mac Burney noktası»dır. Bu nokta, sağ kalça ön-üst dikenini göbeğe birleştiren çizginin ortasında bulunur);

— arkada, yağlı gevşek bağdoku tabakasıyla çeper karın zarına ve yağlı bir tabakayla (içinden uyluk-deri sinirleri, üreme organları – kalça sinirleri ve kalça sinirleri geçer; psoas-kalça kasını sarar) kalça akörtüsüne;

— sağda, yan çepere ve eğik olarak kendisini çaprazlayan kalça ibiğine;

— solda, kıvrım barsağın sonuna ve ince bar sak kıvrımlarına;

— altında, kalça dış damarları, sağ sidik borusu ve karın zarı arkası üreme organları damarlarına;

— aşağıda, karın zarına.

Bütün bu komşuluklar körbarsak ve apandis normal konumda iken geçerlidir. Ama bunlar, karaciğerin altında ya da leğen içinde de olabilirler. Böylece sidik kesesi, göden barsağı, dölyatağı ve yumurtalıklarla ilişkide bulunabilirler. Ayrıca, apandis körbarsağm ve çıkan kalın barsağın arka yüzünde yükselebilir. Ender olarak, bu bütün karnın solunda yerleşebilir.

Çıkan ya da yükselen kalın barsak (colon ascendens)

Komşulukları şunlardır:

— önde, ince barsak kıvrımlarıyla ve üst bölümünde kendisini ön çeperden ayıran karaciğer ile;

— arkada, Toldt akörtüsü aracılığıyla önce sağ kalça çukurunun üst bölümü, sonra bel çukuru ve sağ böbrek ile-,

— sağda, yan çeperle ve yukarda diyafram ile;

— solda, sağ sidik borusu, üreme organları damarları ve ince barsaklarla.

Sağ dirsek (l’lexura coli dextra)

Daha önce söylediğimiz gibi, hareketsizdir ve sağ böbrek ile karaciğer arasında yerahr (karaciğer dirseği de denir).

Enine kalın barsak (colon transversum)

Komşulukları şunlardır:

— önde, karaciğerle ve kendisini çeperden ayıran büyük askı (mide.-kalın barsak askısı) ile;

— arkada, sağdan sola doğru, hareketsiz bölümü sağ böbrekle, onikiparmak barsağmın ikinci parçasıyla; hareketli bölümü, önce pankreasın başıyla ve onikiparmak barsağıyla, sonra onikiparmak barsağmın dördüncü parçası, ince barsak kırımları ve sol böbreğin bir parçasıyla;

— yukarda, enine kalın barsak orta askısına asılı olarak, sağda karaciğerle, sonra da mide ve dalak ile;

— aşağıda, kıvrım barsak kıvrımlarıyla.

Sol dirsek (flexura coli sinistra)

Tutunma araçlarını daha önce görmüştük. Çok derindedir ve sol böbreğin dışında, arka çeper ile dalak arasında yerahr (dalak dirseği denir).

İnen kalın barsak (colon descendens)

Komşulukları şunlardır:

— önde ve yanlarda, ince barsak kıvnmlarıyla;

— arkada, akörtü aracılığıyla sol böbreğin sol kenarı ve arka çeperle.

Sigmamsı kalın barsak (colon sigmoideum)

Kalça ibiği düzeyinde başlar’ ve önce sol kalça çukurunda yolalır; sonra leğenin üst darlığını geçerek leğen içine girer. Böylece 2 parçası vardır:

— kalça kalın barsağı;

— leğen kalın barsağı.

Kalça kalın barsağı

Komşulukları şunlardır:

— önde ve yanlarda, ince barsakla;

— arkada, karın zarına yapışarak, kalça çukuruyla.

SİNDİRİM KANALI

Leğen kalın barsağı

Başlangıçta kalça dış damarlarını çaprazlar; sonra sağa, yukarıya ve geriye doğru bir kıvrım yaparak, yukarda ince barsak kıvnmlarıyla, aşağıda ve arkada göden barsağıyla, aşağıda ve önde sidik kesesiyle ya da kadında dölyatağı ve geniş bağlarla komşu olur.

İÇ YAPISI

Yapısı

Kalın barsağın yapısı, boşbarsak-kıvrım barsağınınkine benzer.

Bir kesitin görünümü

Kalın barsak mukozasında küçük çıkıntılar (barsak tümürleri) ve değirmi kapaklar yoktur. Buna karşılık dış çıkıntılara iç çukurlar, dış oluklara yarımay çıkıntılar, şeritlere de uzunlamasına çıkıntılar uyar.

DAMAR VE SİNİRLER

Atardamarlar

Mezenter üst ve alt atardamarlarından gelirler. Mezenter üst bölgesi, körbarsaktan enine kalın barsağm ortasına kadar gider. Geriye kalan kaim barsağı, mezenter alt damarları kanlandırır.

Mezenter üst atardamarının verdiği 3 kalın barsak atardamarı (sağ, üst ve orta), ağızlaşarak bir atardamar kemeri oluştururlar; mezenter içindeki bu kemerden, barsağa ulaşan birbirine paralel atardamarlar çıkar.

Mezenter alt atardamarı karın aortundan çıkar. Kaim barsak sol atardamarı ve sigmamsı atardamar dallarını verir ve aşağıda «göden barsağı üst atardamarı» adını alarak sonlanır. Verdiği bu kollar da kemerler yaparlar.

Toplardamarlar

Atardamarlara yandaşdırlar; mezenter üst ve alt toplardamarına döküldükten sonra, kapı toplardamarına giderler.

Lenf damarları

Atardamar kemerleri yüksekliğinde önce kalın barsak önü, sonra kaim barsak yanı lenf düğümlerine doğru, kalın barsak atardamarları boyunca yeralan lenf düğümlerine doğru, sonra da aort yakını merkezi lenf düğümleri grubuna doğru dökülürler.

Sinirler

Mezenter alt ve üst sinir ağları güneş sinir ağından gelirler.

FİZYOLOJİSİ

Yaşamak için gerekli enerji, bedene insanın aldığı besinlerden sağlanmaktadır. Bu besinler daha yalın öğelere parçalanarak, barsaklar tarafından emilebilir hale gelirler, artıklarsa atılırlar. Az ya da çok bir değişimden sonra, barsaklardan emilen besinler, gerçek bir «enerji kaynağı» olan ATP (ade-nosin trifosfat) moleküllerini vermek için genel metabolizmaya katılırlar.

O halde sindirim sisteminin fizyolojik rolü, besinlerin alınması (çiğneme, yutma), besinlerin parçalanması (sindirim), emilmesi (barsak emilimi) ve artıkların atılması (dışkılama) olarak bölümlere ayrılır.

Çiğneme ve yutma, yutağın ağız parçası düzeyinde gerçekleşir ve ince fizyolojileri kulak-burun -boğaz konusunda incelenmiştir.

Dışkılama, yani artıkların atılması, makat göden barsağı bölgesine ayrılan bölümde incelenecektir. Burada sindirim ve emilimi ele alacağız.

YEMEK BORUSU

Besinlerin ağızdan mideye geçişlerini sağlamak ve sağınma hareketleri sayesinde (yani besinleri mideye doğru iten yemek borusunun çeperindeki, değirmi ve uzunluğuna kas liflerinin oluşturduğu kasılmalar) bu geçişe yardım etmekten başka fizyolojik rolü yoktur.

SİNDİRİM

Önemli bölümü midede, bir bölümü de barsağın başlangıç bölümünde yapılır.

BESİNLERİN EMİLİMİ

En büyük bölümü ince barsakta olarak, bütün barsak yolu boyunca yapılır.