Sağlık bilgileri

Karaciğer kanserleri iki grupta incelenirler: Birincil karaciğer kanserleri; ikincil karaciğer kanserleri.

BİRİNCİL KARACİĞER KANSERLERİ

Özellikle Siyah Afrika ve Uzakdoğu’da sık raslanırlar.

Ortaya çıkışını karaciğer sirozu kolaylaştırır. Bu durum erkeklerde, hemen her zaman da süreğen alkoliklerde görülmesini açıklar.

TEŞHİS

Birincil karaciğer kanseri 4 değişik biçimde ortaya çıkabilir.

Siroz biçimi

Birden çok ur kütlesi, karaciğerin her yanına yayılmıştır. Ya bilinen bir sirozluda ya da süreğen alkolik bir kişide oluşur; dengesiz, hızlı yerleşen bir kapı toplardamarı yüksek basıncıyla birlikte olan ciddi bir siroz tablosu gerçekleştirir. Bu tablo karşısında kanseri düşündürecek belirtiler şunlardır:

— karaciğer bölgesinde ağrılar (sirozluda enderdir);

— sarılığın tipinin değişmesi (safra birikiminin apansızın artması);

— kanlı duruma gelen ve hızla yeniden oluşmaya yatkın asit sıvısı;

— özellikle karaciğerin hızla büyümesi. Ama bu kanıtlardan hiç biri teşhise kesinlik getirmez.

Büyük ur biçimi

Genellikle karaciğer sağ lobunda tek ve büyük bir urdur. En uyarıcı belirti, çok önemli zayıflama, şiddetli yorgunluk ve sindirim bozukluklarıyla genel durumun apansızın bozulmasıdır: Çoğunlukla buna karaciğer ağrıları da eklenir. Muayene karaciğerin önemli ölçüde büyüdüğünü, sert, hareketsiz, sallandığında ağrılı olduğunu, yüzeyinin çoğunlukla düzensiz olduğunu ortaya koyar.

Tıkayıcı biçim

Karaciğer kanserlerinin bir bölümünü oluşturur; safra kanallarından çıkar. Bu biçim yalnızca, inatçı kaşıntıların eşlik ettiği, ilerleyici bir sarılığın yerleşmesiyle kendini gösterir.

Karaciğer apsesini anımsatan biçim

Klinik belirtiler şunlardır: Ağrılı karaciğer büyüklüğü; yaygın enfeksiyon belirtileri; genel durumun ciddi bozulması.

Tamamlayıcı muayeneler

Bu biçimlerden hangisi sözkonusu olursa olsun, teşhis ancak tamamlayıcı muayenelerle doğrulanabilir.

Biyolojik incelemeler

Karaciğer işlev testleri karaciğer yetmezliğini, safra birikimini, karaciğer hücrelerinin yıkımını (transaminazların yükselmesi ile kendini gösteren hücre yıkımı sendromu) ve önemli iltihap tepkileri bulunduğunu ortaya koyar.

Alfa-föto-protein denilen özel bir proteinin araştırılması büyük önem taşır. Bu protein karaciğer kanseri hastalarının yarısında bulunur. Başlı başına niteleyici bir belirti sayılabilir: Bir karaciğer uru (hepatom), hattâ ikincil karaciğer kanseri yoksa, hiç bir zaman bulunmaz.

Evrim süresince ortaya çıkış tarihinin saptanması güçtür.

Röntgen incelemeleri

Hazırlıksız karın filmi, sağ diyafram kubbesinin yükseldiğini gösterebilir. Radyoaktif koloyidal altınla ya da Tc 99 m’le karaciğer radyoizotop incelemesi, radyoaktif maddeyi tutmayan bir boşluk göstererek, urun varlığını ortaya koyar. Hastada siroz varsa, urun ayırdedilmesi çok güçtür. Çölyak atardamara x ışınlarını tutucu bir madde verilerek filmini çekme (seçici atardamar filmi çekme) bu alanda, aşırı damarlanmış bir bölge gösterir. Ur bölgesinde damarlar anormal, yaylaşmış, sabit görülürler; yakında bulunan iri damar gövdeleri itilmiş, bazen üstleri kaplanmıştır; hattâ bazen, büyük damarların devamlılığı kesilmiş görünür.

Karın içine bakma muayenesi

Bu evrede, teşhis hemen hemen kesindir; ur yüzeysel olduğu zaman karın içine bakma muayenesiyle (laparoskopi) teşhis doğrulanabilir: Tek bir kütle ya da beyazımsı birçok düğümcük biçiminde ur görülebilir.

Karaciğerden iğneyle örnek alma

Derindeki bir ur, karın içine bakma muayenesiyle görülmez; karaciğerden iğneyle örnek alma (biyopsi), doku incelemesine olanak tanıyarak birincil karaciğer kanserini doğrular ve tipini belirtir. Alman örnekte kanserli hücreler bulunmaması, hastada kanser olmadığını kanıtlamaz.

EVRİM

İyileştirici cerrahi tedavinin uygulanabildiği hastaların dışında, evrimi ciddidir.

HASTALIĞIN ÖTEKİ BİÇİMLERİ

Urun değişik görünümleri

Ur tek olabilir (en kolay iyileştirilebilen durum budur) ya da birçok odak oluşur. Doku incelemesi açısından ur, asıl karaciğer hücrelerinden (karaciğer hücresi tipinde kanser) ya da karaciğer içi safra yollarını oluşturan hücrelerden (safra yolu tipinde kanser) gelişebilir; ama bu farkların uygulamada önemi çok azdır.

Bir olgu aşağı yukarı kabul edilmiştir: Kanser birçok yerde gelişmektedir; tek görünümlü urlar aslında birçok odağın birleşmesidir.

Yerleştiği kişiye göre biçimler

Karaciğer kanseri Siyah Afrika’da bambaşka bir hastalıktır: Çoğunlukla genç erkeklerde (20-30 yaş) görülür (karaciğer uru özellikle Bantularda çok sık görülür). Bu sıklık, çoğunlukla beslenme etkenleriyle açıklanmaktadır: Protein açısından eksik beslenme.

Çocuktaki biçimler

Birincil karaciğer kanseri çocuklardaki kötücül urların yüzde 10′unu oluşturur. Ur, karaciğer hücresinden bağ-destek dokusundan, hattâ embriyo kökenli bir oluşum bozukluğunun sonucu olan öğelerden gelişebilir.

AYIRICI TEŞHİS

Klinik muayenede siroz biçimi karşısında dengesiz bir sirozu, ateşli ivegen bir biçim karşısında bir karaciğer amip apsesini, karaciğerde elle algılanan bir şişlik karşısında karaciğer köpek kisti (kist hidatik) olasılıklarını ayırdetmek çoğunlukla güçtür.

Bütün bu durumlarda radyoizotop incelemesi, alfa-föto-protein araştırılması, karşıt madde verilerek atardamar filmi çekme ve özellikle karaciğer biyopsisi, teşhisi koymayı sağlayacaktır. Bu muayenelerle, ikincil karaciğer kanseri olasılığı da bir yana bırakılabilir.

TEDAVİ

İlaç tedavisi aslında belirtilerin tedavisidir: Ağrıya karşı ilaçlar; vitaminler; yatıştırıcı ilaçlar.

Cerrahi tedavi kuşkusuz daha etkilidir; ama çok az hastada uygulanabilir; çünkü bir kanser, karaciğerin 2 lobunu kapladığı zaman ameliyat edilemez.

Geri kalan karaciğer, siroz tarafından fazla bozulmadıysa, iyileştirici amaçlı bir ameliyat yapılabilir: Karaciğerin bir lobunun kesilip çıkarılması. Bu ağır, yalnızca özel donatımlı bir hastanede ve genel durumu çok bozulmamış bir hastada gerçekleştirilebilen bir girişimdir. Kısa dönemde sonuçlar iyidir; uzun dönemde gelecek değerlendirmesi güçtür: Bu ameliyatın geçmişi henüz çok yenidir.

İKİNCİL KARACİĞER KANSERLERİ

Kanserli hücrelerin yayılmalarına bağlıdırlar. Bedende birincil bir kanser vardır (deri, sindirim sistemi, meme,akciğer, böbrek, prostat, dölyatağı, v.b.kanserleri). Bu birincil kanserden kana karışan kanserli hücreler, kan tarafından taşınır ve karaciğer kılcal damarlarında sıkışır kalırlar. Oradan çoğalarak birincil kanserle aynı doku özelliklerini gösteren, ama «ikincil» diye nitelenen bir başka kanser oluştururlar. Bütün beden kanserlerinin yüzde 36’sı karaciğere yayılır. Bu da, karaciğerde hem kapı toplardamarı, hem de karaciğer atardamarı yoluyla geniş bir damar ağı bulunmasından ileri gelir. Karaciğer yayılması (metastazı) genellikle, genel durumun apansızın bozulmasıyla kendini gösterir. Bazı hastalarda birincil kanser önceden bilinir ve teşhis kolaydır; birincil kanser bilinmiyorsa, teşhisi için uygulanan incelemelere başvurulur; alfa-föto-proteinin bulunmaması ve urun karın içine bakma muayenesindeki görünümü, teşhisi sağlar.

En sık karaciğer yayılmaları yapan birincil kanser, deri kanserinin bir türü olan melanosarkomdur; ama sindirim sistemi kanserlerinin çoğu da toplardamarlar yoluyla ikincil karaciğer kanserlerine yolaçarlar.

Bir ya da birçok karaciğer yayılmasının bulunması, birincil kanser ameliyatla kesin olarak tedavi edilebildiği zaman bile, genellikle kötü sonuçludur; bu yüzden, birincil beden kanserli her hastada, karaciğer yayılmalarının araştırılması ameliyat öncesi bilançosunun temel evresidir.