Sağlık Bilgileri

SÜREĞEN BÖBREKÜSTÜ BEZİ YETMEZLİKLERİ ADDİSON HASTALIĞI NEDENLERİ Başlıcaları, verem ve böbreküstü bezi kabuğu körelmesidir. Verem Böbreküstü bezlerinin bu hastalığı, eskiden beri, süreğen böbreküstü bezleri yetmezliğinin en sık raslanan nedenidir (hastaların yüzde 85 kadarı). Çoğunlukla birincil verem bulaşması akciğerdedir ve klinik açıdan belirti vermemiş olabilir. Dolayısıyle bir Addison hastalığı, birincil bulaşmadan 5-15 yıl sonra ortaya çıkabilir. [...]

Böbreküstü bezi kabuğu ağsı tabakası kaynaklı androjen hormonların aşın salgılanması (androjenik hiperkortisizm) kadınlarda ve her iki cinsten çocuklarda bir kıllanma tablosu ortaya koyar. Çeşitli nedenler, böbreküstü bezi kabuğu urları ve doğuştan böbreküstü bezleri büyüklüğüyle özetlenebilir. Hastalığın evrimi ve tedavisi nedene göre değişir. NEDENLER 3 sınıfa ayrılabilir — Urlar Hücreleri böbreküstü bezi kabuğunun andro-jen hormonları salgılayan [...]

BÖBREKÜSTÜ BEZİ KABUĞUNUN AŞIRI ÇALIŞMASI VE YETERİNCE ÇALIŞMAMASI Böbreküstü bezi kabuğunun aşırı çalışması Böbreküstü bezi kabuğunun her 3 hücre tabakasının her biri, fazla çalışabilir ve kendine özgü bir tabloya yolaçabilir. Genellikle bu tablolar birlikte de olsalar, bunlardan birinin daha baskın olmasıyla, kortizol artışında «glikokortikoyit kökenli» böbreküstü bezi kabuğu aşırı çalışması, androjen hormonların artışında androkortikoyit kökenli [...]

BÖBREKÜSTÜ BEZİ KABUK BÖLÜMÜ 3 ana grupta toplanan çok sayıda hormon salgılarlar: — başlıcası aldosteron olan, mineralokortikoyit. hormonlar; — özellikle erkeklik özelliğini veren hormonlar ya da androjenler; — biraz da progesteron ve östrojen (dişilik hormonları). Böbreküstünün demetsi tabakası. — Işınlar biçiminde dar kılcal damarlarla birbirinden ayrılmış hücre dizileri görülmektedir. Burada her grubun başlıca hormonlarını inceleyeceğiz. [...]

PARATİROYİT YETMEZLİKLERİ Paratiroyit yetmezliği, yani paratiroyit bezlerinin yeterince çalışmaması, paratiroyit bezlerinin salgısının (parathormon) olmaması ya da önemli derecede azalması sonucu ortaya çıkan, en önemlisi kan kalsiyum düzeyinin düşmesi olan bozukluklar topluluğudur. Ender raslanan bir hastalıktır ve genellikle tiroyidin tam ya da tama yakın çıkarılışından sonra, ameliyat sonrası oluşur. Evrimi, nedenine bağlıdır; az ya da çok [...]

PARATİROYİT BEZLERİ HASTALIKLARI İki grupta toplanırlar: Paratiroyit bezlerinin aşırı çalışmaları (hiperparatiroyidiler); paratiroyit bezlerinin yeterince çalışmamaları (hipopara-tiroyidiler). PARATİROYİT BEZLERİNİN AŞIRI ÇALIŞMALARI Paratiroyit bezinin aşırı çalışması, parathormon salgılanmasının artmasına bağlı bozuklukların topluca oluşturdukları bir tablodur. Hastalığa her yaşta raslanabilir; ama genellikle orta yaşlı kadınlarda görülür. NEDENLER Hastaların 3/4′ünde neden, paratiroyit hücrelerinden gelişen tek bir adenomdur. Sıklık sırasına [...]

PARATHORMONUN BİYOSENTEZİ VE YAPISI Parathormon, paratiroyit bezlerinin temel hücrelerinde yapılır. Yapısı, 84 aminoasitten oluşan tek bir polipeptit zinciridir. PARATHORMONUN FİZYOLOJİK ETKİNLİĞİ Özellikle kan kalsiyum düzeyini artıran bir hormondur; yani kandaki kalsiyum düzeyini yükseltir ve bu işi kemikten kalsiyum alarak yapar. Böbreğe etkisiyle fosforun sidik yoluyla atımını ve kalsiyumun böbrekten geri emilimini sağlar. FOSFOR – KALSİYUM [...]

PARATİROYİT BEZLERİ ANATOMİSİ MAKROSKOPIK ANATOMİ Paratiroyit bezleri, tiroyit bezinin yan loblarının arka yüzünde yeralır . Sayıları 1-6 arasında değişir; genellikle 4 tanedirler. Bâzıları tiroyit bezi kılıfının dışında, ötekiler bu kılıfın içinde, hattâ tiroyit bezinin içinde yerleşir. Biçimleri uzunca yassı, yüzeyleri kaygandır. Boyutları değişiktir: Ortalama 8 mm boyunda, 3-4 mm genişliğinde, 2 mm kalınlığmdadırlar. Ağırlıkları 50 [...]

NEDENLER Bu hastalığın nedenleri bilinmemekte, ama bağışıklık kaynaklı olduğu sanılmaktadır: Tiroyit karşıtı antikorların yapımı. TEŞHİS Klinik belirtiler Tiroyit bezi hastalıklarının yüzde 2′sini oluşturan süreğen tiroyit iltihabı, ender raslanan bir hastalıktır. Belirtileri çok azdır; genellikle başka bir bozukluk olmaksızın, yavaş yavaş bir guatrın gelişmesinden başka belirti görülmez; guatrın kıvamı oldukça özeldir: Katı, kauçuk gibi, daha ender [...]

TİROYİT İLTİHAPLARI ÜSTÜNE GENEL BİLGİLER Tiroyit iltihabı (tiroyidit), tiroyit bezinin iltihaplanmasıdır. Burada, mikroplarla oluşan enfeksiyona bağlı irinli ivegen tiroyit iltihabından sözetmeyip, yalnızca, çok ağrılı olduğunu, oldukça belirgin enfeksiyon belirtileriyle (ateş, genel durum bozukluğu) birlikte olduğunu, antibiyotiklerle tedavi’ sonucu (gerektiğinde apsenin iğneyle boşaltılmasıyla) ortadan kaldırıldığını belirtmekle yetineceğiz. Öteki tiroyit iltihapları asivegen ya da süreğen diye nitelenir. [...]

YALIN GUATRLAR Yalın guatrlar hiç bir içsalgı bozukluğu olmadan (ne tiroyidin aşın çalışması, ne de tiroyit yetmezliği) ve ur ya da iltihap yapısında olmaksızın tiroyit bezinin hacminin artışıdır. Aslında bu tanım, kanserli guatrları kapsamaz; ama, bazı düğümlü guatrlar buna bağlanır. Öte yandan, guatrın ortaya çıkması, genellikle çok sinsi bir tiroyit yetmezliği nedeniyledir. Yalın guatrlara genellikle [...]

NEDENLER Tiroyit yetmezlikleri, ikiye ayrılır: Hipofiz kaynaklı olanlar; tiroyit kaynaklı olanlar. Daha çok, tiroyit kaynaklı hipofiz yetmezliklerine rastlanır. Tiroyit kaynaklı hipofte, yetmezlikleri Bünyesel (birincil) hipofiz yetmezlikleri Genel anlamda «bünyesel» terimi özellikle, bir hastalığın başka hiç bir hastalığa bağlı olmaksızın tek başına ortaya çıktığını gösterir. Tiroyit kaynaklı yetmezliklerinde, tiroyit bezinde bir de körelme görülür; yani ele [...]

Hipofizin yeterince çalışmamaları (hipofiz yetmezlikleri), tiroyit bezinin iyotlu tiroyit hormonları yapımını, dolayısıyle de salgılanmasını azaltmasının sonucudur. Genellikle, kadınlarda yaşdönümünden sonra, «bünyesel» (nedeni bilinmeyen) diye nitelenen bir biçimde, tiroyit bezi geriler. Ama, çok başka nedenler de sözkonusu olabilir. AYIRICI TEŞHİS Yetişkinlerde, hastalığın tipik biçimlerinde, tiroyit yetmezliğinin klinik tablosu, hemen teşhis koymayı sağlayacak kadar açıktır. Buna karşılık, [...]

NEDENLERİ Eskiden Basedow hastalığının nedeninin hipotalamus-hipofiz çiftinin aşırı çalışması olduğu sanılmış, ama günümüzde bu nedenin var.Gİsa bile, oldukça ender raslandığı aşağı yukarı anlaşılmıştır. Son yıllardaki biyolojik araştırmalar, doğrudan, doğruya bağışıklıkla ilgili bir nedene yöneltilmiştir. Hastalığın kökeninin bağışıklık mekanizmasında olduğundan yana bir kanıt, Basedow hastalığı olan kişilerin kanında TSH gibi tiroyit bezini uyarabilen, LATS harfleriyle «uzun [...]

NEDENLER Bu hastalıkta tiroyidin aşırı çalışması, çok miktarda iyotlu tiroyit hormonu yapan, bu nedenle de zehirleyici diye nitelenen bir tiroyit adenomunun (toksik adenom) sonucudur. Bu adenom, hipotalamus-hipofiz denetimi olmayan bir tiroyit bezi gibi çalışır. Kanda iyotlu tiroyit hormonlarının aşırı artmasına karşın, bu hormonları bol miktarda salgılar, çünkü ön hipofizin TSH’sıyla uyarılmaya gereksinim duymaz (bu, niteleyici [...]

TİROYİT BEZİNİN AŞIRI ÇALIŞMALARI ÜSTÜNE GENEL BİLGİLER Bunlar, çeşitli nedenlere bağlı olan, ama çok çabuk ortaya çıkan belirtilerle farkedilen hastalıklardır. Bu belirtilerin kaynağı, iyotlu tiroyit hormonlarının aşırı salgılanmasıdır. Sözkonusu hormonların fizyolojik etkileri artmış ve klinik bozukluklara yolaçmışlardır. Tiroyit bezinin aşırı çalışmaları, erişkinde ve çocukta görülebilir. Bazı nedenlere, özellikle genç kadınlarda raslanır. Tiroyit bezinin aşırı çalışmasının [...]

TİROKALSİTONİN YA DA TCT Bu iyotsuz tiroyit hormonu, özellikle kan kalsiyum düzeyinin düşmesine yolaçar. Biyosentezi ve yapısı Tirokalsitonin, tiroyit bezinin kesecikler yanı hücreleri ya da C hücreleri denen hücrelerinde yapılır. Bu hücreler, kesecik hücrelerinin arasında, onların tabanında bulunurlar ve tiroyit keseciklerinin ortasındaki koloyitle temasta değildirler Tirokalsitoninin kimyasal yapısı, 32 aminoasitli bir polipeptittir. Fizyolojik etkisi kemikleri [...]

İYOTLU TİROYİT HORMONLARI Sırasıyla, tiroyit hormonlarının taşınmasından, fizyolojik etkinliğinden, öteki içsalgı bezleriyle olan ilişkilerinden ve salgılanma düzenlenmesinden söz edeceğiz. Biyosentez ve yapısı Tiroyit bezinin iyotlu hormonlarının biyosentezi (canlı varlıkların kendilerinin, kendi içlerinde yaptıkları kimyasal bireşim), tiroyit keseciklerini çevreleyen tek sıralı epitel hücrelerinde ya da bu keseciklerin koloyit maddesinde, birbirini izleyen pek çok evreden geçer. Dolaşan [...]

DAMARLAR VE SİNİRLER Atardamarlar Tiroyit bezini kanlandıran atardamarlar, tiroyit alt ve tiroyit üst atardamarlarının bölünmelerinden gelir. Bazen bunlara, Neubauer damarı denen ve tiroyit bezinin orta parçasının alt bölümüne giden tiroyit orta atardamarı da katılır. Tiroyit üst atardamarı, dış şahdamarının başlangıcına çok yakın bir yerde ve onun ön yüzünden doğar. Tiroyit alt atardamarı, köprücükaltı atardamarının bir [...]

TIROYİT BEZİ – MAKROSKOPİK ANATOMİ Tiroyit bezi, boynun alt bölümünde, kenarlarından biraz taştığı soluk borusunun üst ucunun önünde yerleşen bir içsalgı bezidir. Yan loblar denen 2 lobdan oluşur ve orta parça denen bir bez köprüsü iki alt ucunu birleştirir. Tiroyidin orta parçası, soluk borusunun 2., 3. ve 4, halkalarının önünde yerleşmiştir ve oraya yapışır; ama [...]

ARKA HÎPOFİZ YETMEZLİĞİ, ARKA HİPOFİZ HASTALIKLARI Bu konuda, aşırı çalışmayla ilgili kesin bir hastalık yoktur; şimdi anlatacağımız, antidiüretik hormon eksikliğine bağlı,arka hipofiz çiftinin az çalışması, yani şekersiz şeker hastalığı sözkonusudur. Şeker hastalığının tersine, şekersiz, şeker hastalığında, sidik şekerli değildir. Hastalığın başlıca belirtileri, 24 saatlik sidik miktarının aşırı artışı (poliüri) ve hastayı önemli miktarlarda sivı içmeye [...]

TAM ÖN HİPOFİZ YETMEZLİĞİ Hipofizin ön lobunun yetmezliği (hipopitüitarizm), hücrelerin tamamının (ya da tama yakınının) ya da bir bölümünün etkilenmesine göre, değişik klinik tablolar gösterir. Hücrelerin tamamı ya da tama yakını etkilenmişse hastalık, tam ön hipofiz yetmezliği (panhipopitüitarizm) diye adlandılrılır. İkinci durumda, kısmi hipofiz yetmezliği söz konusudur. Bunlar değişik görünümler verebilirler, oysa tam ön hipofiz [...]

CUSHiNG HASTALIĞI Cushing hastalığı, kortikotrop hormonun (ya da ACTH) aşırı salgılanması sonucu ortaya çıkar. Bu hastalıktan sözetmeden önce, üstünde durulması gereken bir nokta vardır. Genelde bu hastalık, özellikle böbreküstü kabuğu bezlerinin aşırı çalışmasını gösteren belirtilerle (hiperkortisizm), yani glükokortikoyit hormonların aşırı salgılanmasıyla yansır. Böbreküstü kabuğu bezlerinin aşırı çalışmasının kökeninde, klinikte Cushing sendromu diye adlandırılan ortak bir [...]

HASTALIKLARI AKROMEGALİ Hipofizin ön lobundaki büyüme hormonu salgılayan asidofil hücrelerin aşırı artışı, aynı hastalığın 2 görünümünü ortaya çıkarır: Büyümesi sona ermiş olan yetişkin kişide akromegali; organizması henüz gelişmekte olan kişide devlik (jigan-tizm). Bu 2 görünüm, çeşitli biçimlerde biraraya gelebilirler. Akromegali terimi, yunanca «akro» (uç) ve «mega» (büyük) sözlerinden türetilmiştir ve hastalığın tipik biçiminde görülen biçim [...]

HİPOTALAMUS – HİPOFİZ ÇİFTİYLE İLGİLİ İNCELEMELER Biyokimyasal bakımdan, bu incelemeler son derece karmaşıktır. Bazı incelemeler, ancak hipotalamus-hipofiz çiftine bağlı çevresel içsalgı bezleri incelendikten sonra anlaşılabilir. Bu yüzden, bazı incelemelere, ancak onların incelenmesinden sonra başlanabilir. Büyüme hormonunun yapımının incelenmesi Önceden gördüğümüz gibi bu hormon, çevresel bir hedef bezin aracılığı olmaksızın, organizmanın bütününe etkilidir. Kandaki miktarı incelenebilir. [...]