Sağlık Bilgileri

Makat-göden barsağı bölgesinin fizyolojisi, dışkılamanın fizyoloj isiyle özetlenir. Normalde göden barsağı boştur. Dışkılar, sol kalın barsakta birikirler.

Sol kalın barsak dolunca, güçlü bir sağınma dalgası, dışkı kütlesini göden barsağına geçirir. (Bu sağınma dalgası, kişi ayakta iken ya da bir yemek sonrasında açığa çıkabilir; bu durumda, «mide-kalın barsak refleksi» denen mide kaynaklı bir refleks ya da bedensel bir çaba harcama söz konusudur.) Göden barsağının leğen parçasının dolması, göden barsağı çeperlerinin gerilmesine yolaçar; dışkılama gereksinimini bu gerilme oluşturur. Bu durumda makat kanalını kapamayı sağlayan büzücü kasların kasılması ile dışkılama istemli olarak önlenebilir. Tersine, dışkılama gereksinimi engellenmek istenmezse, dışkı dışarı atılır.

Dışkılama sırasında, göden barsağının uzunlamasına lifleri kasılarak dışkı “kütlesini makata doğru iter, sonra da değirmi” lifler kasılarak dışkıyı biçimlendirirler. Büzücü kaslar açılırlar. Karın kaslarının ve solunumu durdurarak karın içi basıncını artıran diyaframın kasılması, dışkılamaya yardım eder. Görüldüğü gibi dışkılama, merkezi omuriliğin bel bölgesi düzeyinde bulunan bir refleks mekanizmasıdır. Refleks bir mekanizma olmasına karşılık, erişkin bir insanda, istemli olarak denetlenebilir. Birçok hastalık, makat yetersizliğine (dışkı kaçırma) yolaçabilir. Büzücü kasların doğrudan hastalanması (büzücü kasların gerginliği yaşlılarda bozulabilir), refleks yollarının ya da omurilik merkezinin travma ya da yozlaşma kökenli sinir hastalıkları, dışkı kaçırmaya neden olur.

MUAYENE YOLLARI

KLİNİK MUAYENE

Makat-göden barsağı bölgesinin klinik muayenesi başlıca iki bölümde yapılır: Gözle muayene; göden barsağmın parmakla muayenesi.

Gözle muayene

Diz-dirsek durumundaki bir hastada yapılır. Bu durumda, hasta 2 dizi ve 2 dirseği üstüne dayanır (secde durumu), göğsü muayene masasına değer. Bu muayene bazı hastalıkların teşhisini koymayı sağlar: Dış basurlar; makat çatlağı; makat çevresindeki derinin bütün değişiklikleri; v.b. Göden barsağının parmakla muayenesi.

En gerekli muayene yöntemidir. Kauçuk bir parmaklık takılan sağ el işaret parmağı, hastanın makat kanalına ve göden barsağının leğen parçasına sokulur. Bu muayenede hasta, ya diz-dirsek durumundadır ya da isteğe göre, dizleri göğüse çekilmiş olarak sırtüstü uzanır (jinekolojik durum). Hekim, göden barsağının leğen parçasını daha iyi araştırabilmek için, hastadan dışkılarmış gibi ıkınmasını ister. Bu muayene birçok bilgi verir. Büzücü kasların gerginliğini, mukoza değişikliklerini, çeperlerin yumuşaklığını incelemeyi sağlar; göden barsağındaki iyicil ya da kötücül urları bulmak için de en iyi yöntemdir. Gerçekten, göden barsağının titizlikle yapılan parmakla muayenesi, göden barsağının leğen parçasını nerdeyse bütünüyle araştırmayı sağlar; ayrıca erkekte prostatı, kadında ise göden barsağı-dölyolu bölmesini ve dölyatağı boynunu yoklamaya olanak verir.

ARAÇLARLA YAPILAN MUAYENELER

Göden barsağı içine bakma (rektoskopi)

Rektoskop denen bir araçla gerçekleştirilir.. Yaklaşık 20 sm boyunda, silindir biçiminde madenden bir boru olan rektoskopun bir ışık kaynağı, bir de optik sistemi vardır. Bu muayene diz-dirsek durumundaki (secde durumu) bir hastada uygulanır. Göden barsağının incelenmesinde temel muayenedir.

Araçlarla yapılan ikinci muayene, makat içine bakmadır (anüskopi). Rektoskopa çok benzeyen, ama amacı yalnızca makat kanalını araştırmak olduğu için çok daha kısa olan bir araçla (anüskop) gerçekleştirilir.

Araçlarla yapılan üçüncü muayene, sigmamsı kalın barsak içine bakmadır (sigmoyidoskopi); daha üst düzeylere kadar ulaşmaya olanak verir.

Bu üç muayene makat-göden barsağı hastalıklarının teşhisinde son derece yararlı olduklarından, klinik muayeneden sonra her hastaya uygulanmalıdırlar. Göden barsağı mukozasını bütünüyle görmeyi, en küçük kıvrımlarını incelemeyi, kan ya ria irinli müküs bulunduğunu saptamayı, özellikle de bozunlardan parça almayı sağlarlar. Parça alımı (biyopsi), göden barsağı mukozasından dokuyu keserek koparmayı sağlayan keskin uçlan olan bir kıskaç yardımıyla yapılır. Alman parçalar hücre yapısının incelenmesi ya da bakteri incelemeleri için laboratuvara gönderilir.

Öteki muayeneler

Araçlarla yapılan öteki muayeneler çok daha özeldirler ve çok ender uygulanırlar. Şişebilen bir baloncuğu olan bir sonda yardımıyla göden barsağı içi basıncı ölçülebilir; kas içine batırılan elektrotlar yardımıyla elektrik kaydı, büzücü kasın gerginliğini incelemeyi sağlar.

Röntgen muayenesi

Bazı makat-göden barsağı hastalıklarında, yerel muayene bir röntgen incelemesiyle tamamlanmalıdır. Sözgelimi, bir fistül varsa, iğneyle X ışınlarını tutan bir madde verilmesi (filmlerde fistülün yolunu ve dallanmalarını incelemeyi sağlar) yararlı olabilir.

Göden barsağındaki bozunun, daha yaygın bir barsak hastalığının yalnızca bir bölümü olduğu durumlarda, baryumlu lavmanla bütün kaim bar-sağm filmi alınmalıdır.

LABORATUVAR İNCELEMELERİ

2 tip laboratuvar incelemesi vardır: Alınan parçalar üstünde, dokunun hücre yapısının incelenmesi; taze dışkılarda ya da göden barsağı içine bakma sırasında alınan maddelerde, bakteri ya da asalak araştırmaları.

Dokunun hücre yapısının incelenmesinin amacı, bozunun tipinin (iltihap, enfeksiyon, iyicil ya da kötücül ur) son derece kesinlikle belirlenmesidir. Dolayısıyle, en küçük kuşkuda, uygulanmalıdır.

SONUÇ

Bütün makat-göden barsağı rahatsızlıkları karşısında (ağrılar, kanamalar, dışkılama bozuklukları, akıntılar, kaşıntılar) hekim, makat bölgesini dikkatlice muayene etmeli, göden barsağmı par. makla muayene etmeli, göden barsağı içine bakma uygulamalıdır. Genellikle bu muayenelerden sonra teşhis konur. Teşhis konulamıyorsa, tamamlayıcı muayenelere başvurmak gerekir: Parça alma; dışkıda ya da göden barsağmdan toplanan maddelerde bakteri ve asalak araştırma; röntgen filmleri; kalın barsak içine bakma (kolonoskopi).