Sağlık Bilgileri

MAKAT-GÖBEN BARSAĞI BÖLGESİNİN ANATOMİSİ

Göden barsağı (rektum), kalın barsağın son parçasıdır; iki bölüm içerir: Bir üst bölüm ya da göden barsağının leğen parçası; bir alt bölüm ya da makat (anüs) kanalı.

MAKROSKOPİK ANATOMİ

YERİ

Göden barsağı, küçük leğenin alt bölümünde yeralır. Yukardan aşağı doğru, 3. kuyruk sokumu kemiği omurunun gövdesi düzeyinde, makat kanalının dış deliği olan makat halkasına kadar uzanır.

BİÇİMİ VE YÖNÜ

Göden barsağının leğen parçası, genişliğine göre değişik biçimlerdedir; orta parçasında, bir topaca ya da ampule benzer.

Sigmamsı kalın barsakla birleşme yeri olan üst ucu dardır (buraya göden barsağı kalın barsak köşesi denir); orta bölümlerine doğru yavaş yavaş

genişler. Alt bölüm, makat kanalının başlangıcına doğru incelip uzar.

Makat kanalı bir silindir biçimindedir, kısa ve dardır.

Yön açısından göden barsağı, düşey düzlemde iki kıvrım yapar. Göden barsağmm leğen parçasının yaptığı üst kıvrım, açıklığı öne bakan bir yay çizer. Bu bölümde kuyruk sokumu kemiği üstüne yaslanmıştır ve onun eğriliğine uyar. Makat kanalının oluşturduğu alt kıvrım ise, açıklığı arkaya bakan bir yay çizer. Bu iki kıvrımın birleşme noktası dik açılıdır; buraya göden barsağı dirseği adı verilir.

Yatay düzlemde ise göden barsağı kabaca dikeydir.

BOYUTLAR

Göden barsağmm boyu, bütün uzunluğunda 12-15 sm’dir. Leğen parçası 10-12 sm, makat kanalı ise yaklaşık 2 sm uzunluğundadır.

Göden barsağmm leğen parçasının genişliği değişiktir: Yaklaşık 5 sm. Makat kanalının eni ise 2 sm’dir.

TUTUNMA ARAÇLARI

Tutunma araçları göden barsağının 2 ayrı bölgesi için çok değişiktirler.

Leğen parçası hareketlidir; yukarda kalın bar-sağm sigmamsı parçasıyla devam eder (sigmamsı barsağm kendi de bu bölümde hareketlidir); genişçe bir lifsiseröz kılıf içinde yeralır. Yalnızca iki damarsal sapla küçük leğenin çeperlerine bağlanır: Göden barsağı üst ve orta atardamar saplan (hemoroyidal atardamar sapları). Dolayısıyle, göden barsağmın çıkarılması için bu iki atardamarın kesilmesi gerekir. Makat kanalıysa tersine, hareketsizliğiyle nitelenir; küçük leğenin apışarası (perine) denen alt çeperi içinde yerleşmiştir.

ANATOMİK KOMŞULUKLARI

Bir organın başlıca komşuluklarının bilinmesi çok önemlidir. Bazı hastalıkların ek belirtileri bu komşuluklara bağlıdır: Bir iç organ bozunu, çoğunlukla komşu organlara yansır.

Göden barsağının her iki parçasının başlıca komşuluklarını, iki cinsle ilgili farkları belirterek gözden geçireceğiz.

Göden barsağının leğen parçası Erkekte

Önde sidik kesesi ve göden barsağı-sidik torbası bölmesiyle komşuluktadır. Bu bölme düzeyinde; sidik kesesinin tabanına açılan sidik borularının son bölümleri, sperma kanalı ve kesecikleri bulunur. Bu son iki organ, göden barsağı-sidik torbası bölmesinin son organı olan prostatın tabanına varırlar.

Kadında

Kadında, sidik kesesi, dölyatağınm alt bölümü ile göden barsağmdan ayrılır.

■ Dölyatağı boynu, dölyolunun üst bölümü içine girmiştir.

Arkada komşuluk her iki cinste aynıdır. Göden barsağı, arkada öncelikle 4. ve 5. kuyruk sokumu omurları ve kuyruk kemik (cocyx) ile komşudur. Bu düzeyde son omurilik sinirleri ya da kuyruk sokumu sinirleri yolalırlar. Son olarak, yanlarda, komşuluklar her iki cins için aynıdır. Göden barsağı boş iken, sağda körbarsakla, solda ince barsak kıvrımlarıyla komşudur. Doluyken, bu organları yukarı, küçük leğenden dışarı doğru iter.

Göden barsağının apışarası parçası ya da makat kanalı

Başlıca komşuluğu kaslarladır; çünkü apışarası kasları, makatın dış ve iç büzücü kasları (musculus sphincterani externus ve internus) ve makat kaldırıcı kası (m. levator ani) arasında yerleşmiştir. Arkada makat ile kuyruk kemiği arasındaki bölme ve buna yapışan kas demetleriyle, önde erkeklerde sidik yoluyla, kadınlarda dölyoluyla komşudur.

İÇ YAPISI YAPISI

Göden barsağı 4 tabakadan oluşmuştur:

— dış tabaka ya da seroza tabakası, yalnızca göden barsağının leğen parçasının üst bölümünün ön yüzünü kaplar;

— kas tabakası, iki kattan oluşmuştur: Değirmi liflerden oluşan iç kat; uzunlamasına liflerden oluşan dış kat. Bu düzen, değirmi liflerin kasılmasıyla dışkıların parçalanmasını, uzunlamasına liflerin kasılmasıyla da dışkıların itilmesini sağlar;

— mukozaaltı tabaka, basurların çıkış noktası olan damarlar (göden barsağı toplardamarlar) bakımından çok zengindir;

— mukoza tabakası, göden barsağmın leğen parçasında 3 kapakçık içerir; bunlar, açıklıkları yukarıya bakan yarımay biçiminde küçük mukoza kıvrımlarıdır; göden barsağının makat parçasında yapı daha karmaşıktır ve güvercin yuvası biçimindeki küçük çukurcukların (ya da kapakçıklar) üstünde yükselen uzunlamasına 6-8 kıvrımdan ya da sütundan oluşur.

BÎR KESİTİN YAPISI

Göden barsağınIN leğen parçasının kesiti

Göden barsağının leğen parçasının bir kesitinin mikroskopta incelenmesinde, içten dışa doğru arclarda birçok tabaka görülür.

Önce, göden barsağı boşluğunu bir epitel sınırlar: Epitel tek katlı hücrelerden yapılıdır ve «prizmamsı epitel» adını taşır.

Hücreler çoğunlukla küre biçiminde ve kadehsi tiptedirler (yani müküs salgılarlar). Daha sonra damar bakımından zengin bağdokusundan oluşan koryon tabakası gelir. Bu bağdokusu ayrık hücrelerden ve esnek liflerden yapılıdır. Bu öğeler bir ara madde (ya da hücrelerarası madde) içinde bulunurlar.

Epitel ve koryon t göden barsağı mukozasını oluştururlar. Bu mukoza ilaçların (fitiller) emilimine son derece uygundur; çünkü epitel tek bir hücre katından oluşmuştur ve altındaki koryon damar bakımından zengindir.

Göden barsağının ve makat kanalının kesiti.— i. Sigmamsı kalın barsak.— 2. Göden barsağı-sig-mamsı kalın barsak birleşme yeri.— 3. 4. 5. Hous-ton’un göden barsağı kapakçıkları.— 6. Makat kası.— 7. Morgagni kıvrımları.— S. Makat dışı büzücü kası.— 9. Düz deri bölgesi.— 10. Makat kaldırıcı kası liflerinin sonlanması.

Daha sonra ardarda şu katlar görülür:

— «mukoza kası tabakası» diye adlandırılan ince ve düz bir kas tabakası-,

— bağdokusundan oluşmuş bir mukozaaltı tabakası,

— 2 bölümüyle (içte değirmi, dışta uzunlamasına) çıplak gözle görülebilen bir kas tabakası;

— son olarak dış tabaka ya da seroza tabakası: Yalnızca göden barsağınm leğen parçasının yüksek bölümlerinin ön yüzünde bütünur.

Makat kanalının kesiti

Makat kanalı ya da göden barsağmın apışarası parçası düzeyinde gerçekleştirilen bir kesit farklıdır; temel fark, giderek derinin yapısına benzeyen epitelin yapısındadır. Çünkü makat, sindirim borusu ile apışarası derisi arasında geçiş bölgesidir. Dolayısıyle epitel bu düzeyde malpigni tipindedir; yani yassılaşmış hücreler birçok katta dizilmişlerdir. Bu düzeyde kasta da farklar vardır; gerçek bir büzücü olan göden barsağmın büzücü kasını oluşturmak için kalınlaşır.