Sağlık Bilgileri

MİDE SİNDİRİMİNİN KİMYASAL OLAYLARI

Mide sindiriminin mekanik olayları, mide salgısının besinler üstüne daha iyi etki etmesini sağlarlar. Şimdi inceleyeceğimiz şey, bu salgıdır. Başlıca öğeleri hidroklorik asit ve pepsin olan karmaşık bir sıvıdır.

Salgılanma yeri

Salgılanma yeri mide mukozasıdır; ama salgılama bölgelere göre değişir. Antrummide kapısı bölgesinde (alt), alkali bir salgı yapılır. Dip bölgesinde (üst) ise hidroklorik asit (HC1) ve pepsinden oluşan karmaşık bir salgılama sözkonusudur.

Mide salgısının bileşimi

Fazla etkisi yoktur. Bununla birlikte soğuk bir yemek, sıcak bir yemeğe oranla onikiparmak barsağına daha hızlı geçer.

Kıvam

Önemli rol oynamaz; koyu bir kıvam, mide boşalımını yavaşlatır.

Mide salgısı, içinde çeşitli maddelerin bulunduğu sulu bir karışımdır.

Mineraller

Mide salgısının kapsadığı mineraller şunlardır: Hidroklorik asit; bikarbonatlar; bütün klorürler; sodyum; potasyum; kalsiyum.

Müküs

Koruyucu rolü olan, proteinli büyük moleküller topluluğudur.

Protein yıkıcı enzimler ya da proteazlar

Proteinleri parçalamakla yükümlü bu öğeler pepsin, katepsin, «lab-ferment» gibi enzimler içerirler. Pepsin, mide salgısının en önemli enzimidir. Sütü pıhtılaştıran ve sindiren maya olan lab-ferment ise yalnızca çocukta bulunur.

İç etmen (Castle etmeni)

Çok önemlidir, çünkü Bl2 vitamininin barsaktan emilimini sağlar.

Sindirim sistemi.

— 1. Proteinler. — 2. Yağlar — 3. Süt — 4. Şekerler.— 5. Dil.— 6. Diş.— 7. Tükürük bezleri. — 8. Mide. — 9. Enzim. — 10. Pepsin. — 11. On-ikiparmak barsağı.— 12. Pankreas (pankreas amilazı, lipaz, protein çözücü enzimlerin salgılanması).— 13. Safra. — 14. Maddelerin boşaltılması. — 15. Barsak sindirim salgıları. — 16. Barsaklar. — 17. Me-zenter toplardamarları. — 18. Karaciğer. — 19. Karaciğer toplardamarları. — 20. Ana toplardamarlar. — 21. Lenf yolları. — 22. Köprücükaltı toplardamarı.

Besinler ağza girer girmez, dişlerin, dilin ve tükürük bezi salgılarının etkisi altında kalırlar. Şekerler tükürüğün saldırısına uğrarlar; tükürük içindeki pityalin enziminin etkisiyle sindirimleri başlamış olur. Sonra, sıvı kıvama gelmiş besinler, mide mukozasının mekanik, mide salgısının da kimyasal etkisine uğrar. Süt, labferment tarafından, proteinler de pepsin tarafından parçalanır ve işlenirler. Onikiparmak barsağı içinde, şekerler pankreas amilazı etkisi altında yıkılarak sonlanırlar. Yağlar lipaz ve safranın etkisiyle sindirilmeye başlanır. Pankreasın protein çözücü enzimlerinin (tripsin) etkisi altında, proteinlerin sindirimi sürer. Süt daha önceden sindirilmişse, öteki besinler ancak ön sindirimden geçer ve barsak sindirim salgıları tarafından işlendikten sonra, kapı toplardamarı sisteminin mezenter toplardamarları tarafından barsak duvarından emilirler.

Besinler karaciğer tarafından artıklarından arındırıldıktan sonra, karaciğer toplardamarları ve ana toplardamarlar tarafından en yalın kimyasal biçim altında genel dolaşıma geçirilirler. Yağlarla ilgili bir başka emilim yolu da, lenf yollarından geçerek, göğüs lenf kanalı yoluyla köprücükaltı toplardamarlarına ulaşır.

Mide salgısının salgılanması

Hazırlanış

Asit salgılanması

Hidroklorik asit, kenar hücreleri tarafından o-luşturulur. Yapısı karmaşıktır ve kandan gelen öğelerden (H+ ve CI iyonları) yapılır. Bu asidin bir bölümü serbest olarak salgılanır: Serbest asit. Bir bölümü ise protein ve organik alkalilerle yansız-laştırılır ve birlikte salgılanır: Bağlı asit.

Pepsin salgılanması

«Pepsinojen» denen bir ön madde biçiminde, temel hücreler tarafından yapılır.

Pepsinojen, midenin hidroklorik asidi (HC1) etkisiyle, tek başına etkili olan pepsine dönüşür.

Salgılamanın düzenlenmesi

Mide salgılaması süreklidir, ama yemekler dışında çok düşük miktardadır. Yemek sayesinde etkinleştiği söylenebilir. Bu salgılamanın etkinleşmesi için birçok etmen işe karışır. Sinirsel bir etmen vardır: Akciğer-mide siniri, bir yandan doğrudan doğruya mide salgısının salgılanmasına etki eder; öte yandan da, mide salgısının salgılanmasına neden olan «gastrin» hormonunun salgılanmasını kamçılar. Sinirsel etmenin dışında, mide ant-rumu düzeyinde bir hormon etmeni işe karışır. Antrumun gerilmesi, gastrin hormonu salgılanmasına neden olur; gastrin de mide salgısının salgılanmasını uyarır. Ayrıca, barsak kaynaklı bir hormon da işe karışır ve mide salgılamasını uyarır.

Bu salgılamanın durması, özellikle antrum pH’ı ile ayarlanmaktadır. Antrum pH’ının 2 olması, yani mide asidinin artması, salgılamanın durmasına neden olur.

Deneysel olarak, hisiamin ve insülin, mide salgılamasmı çok artırmaktadırlar.

Mide salgısının rolü Asit salgının rolü

Bir yandan pepsinojenin pepsine dönüşmesini sağlar; öte yandan da mide içeriğini mikroptan arındırır. Ayrıca, onikiparmak barsağı düzeyinde sekretin yapımında da önemli bir rolü vardır: Ön madde prosekretini, sekretine çevirir. Ayrıca, barsaktan demirin emilmesinde rol oynar; gelişmiş kişilerde sütün pıhtılaşmasını sağlar.

Pepsinin rolü

Proteinlerin aminoasit zincirini çözer; albümoz ve peptonlara bölünerek parçalanmasını başlatır.

Lab-ferment

Sütün pıhtılaşmasında ve sindirilmesinde etkili olan bir enzimdir. Süt çocuklarında vardır. Sütün kazein adlı proteinini parçalar.

İç etmen (Castle etmeni)

B12 vitamininin emilimini sağlamak mutlak gereklidir. Yokluğu, Addison-Biermer kansızlığının kaynağını oluşturur.

Müküs

Özellikle mide mukozasını kendi özel salgısına karşı koruyucu rol oynar.

SONUÇ

Mide, besinlerin zaman içinde en iyi biçimde dağıtılmasında ve bunların en iyi biçimde mekanik ve kimyasal hazırlanmasında önemli rol oynar. Sindirim daha sonra barsakta tamamlanır ve böylece emilim gerçekleşir.