Sağlık Bilgileri

MİDE İÇİNE BAKMA (GASTROSKOPİ)

Önceleri madenden bir boruyla (sert gastroskop) uygulanan bu yöntemin yerini giderek, mide çeperlerinin daha iyi görülmesini ve onikiparmak barsağının ön bölümünün incelenmesini sağlayan ucu kıvrılabilen kauçuk gastroskop almaktadır. Ayrıca cam elyafından yapılan yumuşak gastroskoplar, esnekliği nedeniyle maden gastroskoplardan daha yalın ve daha az zedeleyici araçlardır.

YUMUŞAK GASTROSKOPLA MUAYENE

Hastayı fazla rahatsız etmeyen ve günden güne yaygınlaşan bir muayene yöntemidir. Hastaya çapının küçük olmasına karşın, bir optik sistem (çok sayıda prizmamsı mercekler içerir) ile biyopsi kıskaçları içeren ve dıştan komuta edilen bükülebilir uzun bir boru yutturulur.

Yumuşak (cam elyafından) gastroskop, midenin incelenmesinde ve özellikle mide – onikiparmak barsağı ülseri hastalıklarında, röntgen muayenesinin başlıca tamamlayıcısıdır.

GÖDEN BARSAĞI İÇİNE BAKMA (REKTOSKOPİ)

Makat-göden barsağı bölgesine özgü bir muayene yöntemidir. İlkesi, sözgelimi yemek borusu içine bakma (özofagoskopi) muayenesininkiyle aynıdır, ama uyuşturum gerektirmez. Sigmamsı kaim barsak içine bakma (sigmoyidoskopi) da, makatın, göden barsağmm ve sigmamsı kalın barsağın bir bölümünün incelenmesini sağlar.

KARIN İÇİNE BAKMA (LAPAROSKOPİ)

Büyük yararı, özellikle karaciğer ve safra kesesini gösterebilme olanağıdır. Bu yüzden sarılıklar, karaciğer büyümeleri, nedeni açık olmayan sirozlar, yani sindirim kanalının ek salgı bezleriyle birlikte inceleyeceğimiz karaciğer-safra kesesi hastalıkları, karın içine bakma muayenesine başvurulan başlıca hastalıklardır. Bu arada bu muayene, karın içzarının verem, karın boşluğuna yayılmış kanser ya da nedeni bilinmeyen asit (karın boşluğunda sıvı toplanması) gibi hastalıklarının incelenmesini sağlayan tek muayenedir. Burada da, karın boşluğuna optik bir sistem içeren bir boru sokulur. Ama önce karın derisinde keşi yaparak bir giriş deliği hazırlamak gerekir. Yerel uyuşturum altında göbeğin üstünde, beden orta çizgisinde, karın derisine 2-3 sm uzunluğunda bir keşi yapılır. Buradan sert bir boru olan laparoskop sokulur. Bu giriş sırasında, altındaki ince barsak kıvrımlarını yaralamamak için, yapay bir «karın boşluğunda hava toplanması» (pnömoperituvan) yaratılır; yani, hastanın böğrü bölgesinde, karın derisi yoluyla sokulan küçük bir iğne yardımıyla, karın boşluğuna hava verilir.

Karın içine bakma (laparoskopi) fazla ağrılı olmayan bir muayenedir. Yalnızca karın zarına hava verilmesi hastayı rahatsız eder. Muayeneden sonra küçük keşi, 3 gün sonra alınacak olan 2 ya da 3 dikişle kapatılır. Bu muayene mutlaka hastanede uygulanmalıdır.

İŞLEVSEL MUAYENELER

MİDE BORUSU KOYMA

Mideye bir boru sokup içeriğini çekmeye dayanan çok yalın bir muayenedir. Küçük çaplı, plastikten yumuşak boru, burun yoluyla hastaya «yutturulur» ve bir şırınga yardımıyla, bir miktar mide sıvısı (sonradan laboratuvarda incelenecektir) çekilir. Mide borusu koyma, mide özsuyunun bileşimini öğrenmek için aç karnına yapılabileceği gibi, sıvı alınmasından 15 dakika önce bir test yemeğiyle ya da çoğunlukla histamin (mide salgılamasını uyarma özelliği olan bir madde) iğnesiyle mide salgısı uyarıldıktan sonra da yapılabilir. Laboratuvar, uyarıdan önceki ve sonraki hidroklorik asit düzeyini ve mide salgısı miktarını inceler. Bu muayene, belirli mide-onikiparmak barsağı ülserlerinde, gastritlerde ve klorhidrik asitin bulunmadığı Addison-Biermer kansızlığında yararlıdır. Öte yandan, mide kapısı darlığı durumunda da ilgi çekici bir yöntemdir; açlık durumunda bile, önemli bir birikme sıvısının ortaya çıkarılmasını sağlar.

ONİKİPARMAK BARSAGINA BORU KOYMA

Aynı ilkeye dayanır; tek güçlük, borunun mide kapısından geçmesidir. Sondanın konumu röntgen ekranında denetlenir. Onikiparmak barsağına boru koyma, bu barsağm sıvısından örnek almayı sağlar. Safra kesesinin yapay olarak kasılması sağlanır ve koledok kanalından onikiparmak barsağına safra akıttırılarak elde edilen safranın bileşimi ve hacmi incelenir.

DIŞKI İNCELEMESİ

3 yönlüdür:

— farkedilmemiş bir sindirim sistemi kanamasının (gizli kanama) belirtisi olan kan aranması;

— asalak ve mikrop aranması;

— dışkının bileşimini inceleyen, sindirim borusunun değişik düzeylerinin ve bazı ek salgı bezlerinin işlevleri konusunda bilgi veren asıl dışkı muayenesi.

Gizli kan aranması

Muayeneden önceki 3 gün beyaz rejim (etsiz, balıksız) uygulanmış kişilerde yapılır.

Asalak aranması

Yeni çıkarılmış dışkıda yapılır. Dışkı ekimi

Dışkı ekimi (kültürü) ya da mikrop aranması, bakterilerle ilgili bir laboratuvar muayenesidir ve enfeksiyon hastalıklarıyla birlikte incelenecektir.

Asıl dışkı muayenesi

Sindirim kanalının, safra kesesi ve pankreas gibi belirli ek salgı bezlerinin işlevlerini yansıtır.

Bu kusursuz muayene şunları kapsar: — su bileşimini, yağ aranmasını (pankreas yetmezliği durumunda dışkıda yağ bulunması), kas lifleri ve nişasta aranmasını (protein ve karbonhidrat sindiriminin tam olmadığının belirtisidirler), amonyak ve organik asit ile safra boyaları ve sindirim enzimleri düzeylerinin saptanmasını kapsayan makroskopik ve kimyasal inceleme.

Bu dışkı incelemesi, ancak özel biçimde donatılmış laboratuvarlarda gerçekleştirilebilir.

ÖTEKİ MUAYENELER

KARIN BOŞLUĞUNA İĞNEYLE GİRME

Karın boşluğunda nedeni oelirgin olmayan bir sıvı birikmesi olduğunda (asit), bir iğneyle girilerek bu sıvıdan alınır ve alman sıvı laboratuvara gönderilir. Laboratuvar sıvıyı kimyasal açıdan, bakteri açısından, Koch basili,yani verem aranması açısından ve hücresel açıdan (kanserli hücreler aranması) inceler. Karın boşluğuna iğneyle girme, yalın, zararsız ve çok az ağrılı bir işlemdir. Karın derisinden bir iğneyle girilerek, karın çeperi geçilir. Bu giriş, daha sonra sıvı akışını sağlamak için çıkarılan bir mandreni olan, nispeten uzun bir iğneyle yapılır. Daha çok sol böğrün alt bölümüne girilir, birkaç sm3 sıvı alınır ve iğne çekilir. İşlem çok hızlı yapılır. Sıvının incelenmesi, teşhise önemli bilgiler getirebilir.

MUKOZA BİYOPSİSİ

Endoskopinin gözle denetim altında biyopsiye olanak sağladığını görmüştük. Ama «körlemesine», yani gözle görülmeksizin biyopsiler de yapılabilir. Bu yöntem, endoskopi aygıtlarının henüz mukozasının görülmesini sağlayamadığı ince barsak (boş-barsak) biyopsilerinde uygulanır.

Biyopsi, bir organ parçasından çok küçük bir örnek alınmasıdır. Alınan bu parça laboratuvara gönderilir. Burada parçanın önce makroskopik, sonra mikroskopik incelemesi yapılır. Dokusal-hücresel inceleme, yani hücrelerin incelenmesi, sözgelimi iyicil bir urla kötücül bir uru ayırdetmeyi, bir hastalığın özgül bozunlarını ya da bir enzim anormalliğini saptamayı sağlar.