Sağlık Bilgileri

ONİKİPARMAK BARSAĞI HASTALIKLARI VE ONİKİPARMAK BARSAGl ÜLSERLERİ

Ülser hastalığını daha önce mide yerleşiminde gözden geçirdiğimizden, burada yalnızca onikiparmak barsağı ülserlerine özgü noktaları belirteceğiz. Mide ülserinden çok daha sık görülen onikiparmak barsağı ülserine, daha çok genç erkeklerde raslanır. Hastalığın bu iki yerleşimi arasındaki en önemli fark, mide ülserinin tersine, onikiparmak barsağı ülserinin hiçbir zaman kanserleşmemesidir. Bu, uzun dönemde hastalığın geleceği açısından çok önemlidir.

NEDENLER

Nedenleri mide-onikiparmak barsağı ülserlerininkiyle aynıdır. Ama onikiparmak barsağı ülserinde, her zaman bir mide asiti (hidroklorik asit) salgılama fazlalığı bulunduğu belirtilebilir. Ruhsal gerilimin yolaçtığı ülserler, daha çok onikiparmak barsağında ortaya çıkarlar.

TEŞHİS

Klinik belirtiler

Mide ülserinde olduğu gibi ağrı tek başına ve ritmiktir, dönem dönem gelir. Bunun dışında başka klinik belirti yoktur.

Onikiparmak barsağında «ipe dizilmiş inci» denilen biçimde, barsağın baş bölümü ötesindeki bir ülserin röntgen filmleri.

Çoğunlukla, mide ülserlerine oranla ağrıların yemekten sonra daha geç ortaya çıktığı ileri sürülmüştür. Oysa bu pek kesin değildir; ülserin yerleşme yerinin teşhisini sağlamaz.

Tamamlayıcı muayeneler Röntgen muayeneleri

Teşhis için mutlaka gereklidirler.

Yemek borusu-mide-onikiparmak barsağı geçişi filmi

Ülserin yerleşimini saptamaya yarar. Bu ülserin başlıca belirtisi ülser yuvasıdır. Ülser yuvası, filmde karşıdan, onikiparmak barsağının başında az ya da çok yuvarlak, öteki yerlere oranla daha yoğun bir görüntüdür. Mukoza kıvrımları buraya toplanırlar. Onikiparmak barsağının başının geri kalan bölümü, çoğunlukla biçim değiştirmiştir ve bir yonca yaprağını anımsatır. Bununla birlikte, biçimi bütünüyle normal de olabilir. Ülser onikiparmak barsağmın başında değil, onikiparmak barsağının birinci bölümünün geri kalan parçasındaysa, «ipe dizilmiş inci» biçiminde bir röntgen görüntüsü verir.

Yemek borusu içine bakma muayenesi

Yumuşak gastroskopla yapılan bu muayene (fiberoskopi) mide kapısı ve onikiparmak barsağının incelenmesini, dolayısıyle olası bir onikiparmak barsağı ülserinin görülmesini sağlar. Bununla birlikte bazen, özellikle bu bölgede iltihap kökenli bir tepki bulunduğunda, mide kapısının aşılması güçtür.

Mide suyunda asit miktarının ölçülmesi

Mide borusu konarak uygulanan bu işlem, mide suyunda asit miktarının yüksek olduğunun (onikiparmak barsağı ülserinde her zaman) saptanmasını sağlar.

Onikiparmak barsağı ülseri hiçbir zaman kanserleşmez.

Öteki ihtilat olasılıkları mide ülserlerininkilerle aynıdır: Delinme; kanama, mide kapısı darlığı.

Ülserin ilaç tedavisiyle gerilememesi, özel bir nedenin, sözgelimi aşın paratiroyit çalışması gibi bir içsalgı bezi hastalığının ya da Zollinger-Ellison sendromunun aranmasını gerektirir. Ülserler birden çoksa, Zollinger-Ellison sendromu düşünülmelidir.

HASTALIĞIN ÖTEKİ BİÇİMLERİ

Başlıcaları şunlardır:

— ağrılarının şiddeti ve yerleşimi tipik olmayan bütün onikiparmak barsağı ülserleri;

— daha çok onikiparmak barsağında bulunan ailesel ülserler.

Öteki biçimleri, mide ülserleri bölümünde incelemiştik.

AYIRICI TEŞHİS

Hastanın klinik muayenesi, genellikle ülser teşhisinin konulmasını sağlar; ama ülserin yerinin belirlenmesine götürmez.

Klinik muayeneden sonra uygulanacak röntgen muayenesi, bozunu, yerini ve hasta bölgedeki olası değişiklikleri gösterecektir.

TEDAVİ

Tıbbi tedavi

Mide ülserininkiyle aynıdır. Bütün tekrarlama ya da ihtilatları önlemek için, tedavi uzun süre izlenmelidir.

Cerrahi tedavi

Ancak iyi düzenlenmiş ve yeterince izlenmiş bir ilaç tedavisi işe yaramamışsa uygulanacaktır. Şu ameliyatlar sözkonusu olabilir:

— midenin 2/3′ünün çıkarılması, kalan mide parçası ile bir barsak kıvrımı arasında dikişle sürekliliğin sağlanması (gastrektomi + gastrojeju-nektomi = Bilroth II; gastrektomi + gastrodüedo-nostomi = Bilroth I);

— mide salgılamasını artıran vagus sinirlerinin kesilmesi ve buna eklenen mide kapısı onarımı, yani mide kapısının çapının artırılması (vago-tomi + piloroplasti);

— mide salgılamasını uyaran gastrin hormonunun kaynağı olan antrum bölümünün çıkarılması (antrektomi) ile birlikte vagus siniri kesme ve sürekliliğin mide-onikiparmak barsağı arasında ağızlaştırmayla sağlanması.