Sağlık Bilgileri

ONİKlPARMAK BARSAĞI MAKROSKOPİK ANATOMİ Yeri

Onikiparmak barsağı, ince “barsağın başlangıç bölümüdür. Derin, merkezi, pankreasla yakından komşu olan, onun gibi çeper karın zarının arkasında bulunan ve bu karın zarıyla karın arka çeperine yapışmış bir organdır.

Biçim ve yönü

Onikiparmak barsağı pankreasın başını çevreleyen bir nal biçimindedir.

3 kez dirsek yaptığından 4 parçaya ayrılır. Geriye, yukarıya ve sağa yönelik olan ve mide kapısını izleyen yatay parçasına birinci ya da üst parça denir. 2. ya da inen parça, 1. bel omuru düzeyinde onikiparmak barsağı çerçevesinin üst ve sağ kenarlarının oluşturduğu açı ile, 4. bel omuru düzeyinde onikiparmak barsağının sağ ve alt kenarlarının oluşturduğu âçı arasında kalan dikey bölümdür. 3. ya da alt parça yataydır, 4. bel omuru önünden geçer ve belkemiğinin solundan, onikiparmak barsağının sonunu belirleyen onikiparmak —boşbarsak açısının bulunduğu 2. bel omuruna kadar dik olarak çıkan 4. ya da yükselen parçayla devam eder. Onikiparmak barsağınm çapı yer yer değişir, başlangıçta geniştir (onikiparmak barsağının birinci parçası); ikinci parçasının ortasında daralır.

Onikiparmak barsağı 25-30 sm uzunluğunda-Çapı 3-4 sm’dir, ama yer yer değişir. Renk ve kıvamı

Onikiparmak barsağı mukozası kırmızıdır. Çeperleri nispeten kalın bir boru biçimindedir.

Tutunma araçları

Birinci parçasının başlangıç bölümü dışında, onikiparmak barsağı hareketsizdir. Bütün yüzeyi karın zarıyla kaplı olan başlangıç bölümü ise hareketlidir. Çeper karın zarı, onikiparmak barsağınm geri kalan bölümünü ve pankreası karın arka çeperine yapıştırır. Yani bunlar karın boşluğu içinde değildirler.

Anatomik komşulukları

Onikiparmak barsağınm birinci (üst) parçası

Arkaya, yukarıya ve sağa yönelir. Ön yüzü

Karın zarıyla örtülü bu yüz, karaciğerin dörtgen lobuyla ve safra kesesi boynuyla komşudur.

Arka yüzü

Yalnızca mide kapısı ile mide – onikiparmak barsağı atardamarı arasındaki bölümü karın zarıyla döşenmiştir. Bu yüzünde koledok kanalı, kapı toplardamarı, mide-onikiparmak barsağı atardamarı ve bazı mide kapısı arkası lenf düğümleriyle komşu olur.

Üst yüzü

Karaciğerle ve küçük askıyla (onikiparmak barsağı – karaciğer bağı ve mide – karaciğer bağı) komşudur.

Alt yüzü

Pankreas başının üst kenarına yapışır. Mide -onikiparmak barsağı atardamarı tarafından çaprazlanır.

Onikiparmak barsağının ikinci (inen) parçası Dikeydir.

Ön yüzü

Karın zarının çeper yaprağına komşudur. Enine kaim barsağm sağ ucu ile enine kalın barsağın orta askısı tarafından çaprazlanır. Enine kaim barsak orta askısının üstünde safra kesesi ve karaciğerle, altta, ince barsak kıvrımlarıyla komşudur.

Arka yüzü

Alt ana toplardamarı, sağ böbreği, sağ böbrek damarlarını ve sağ sidik borusunun bir bölümünü gizler.

Sağ yüzü

Karaciğerle ve yükselen kalın barsakla komşudur. >

Sol yüzü

Pankreas başına yapışıktır. Safrayı getiren koledok kanalı ve pankreas salgılarını getiren Wir-sung ve Santorini kanalları bu yüze açılır.

Onikiparmak barsağınm üçüncü(alt) parçası

4. bel omurunu yatay olarak çaprazlar. Ön yüzü

Karın zarı aracılığıyla, ince barsak kıvrımlarıyla komşudur. Mezenter (boşbarsak – kıvrım barsağı karın çeperine asan karın zarı) içinde yolalan mezenter üst damarları tarafından çaprazlanır.

Arka yüzü Alt ana toplardamarı, bu düzeyde mezenter alt atardamarını veren aortu, erkekte erbezi, kadında yumurtalık atardamarını (sağ), lenf düğümlerini ve mezenterarası sinir ağını örter.

Üst yüzü

Pankreas başıyla komşudur.

Alt yüzü

İnce barsak kıvrımlarıyla ilişkidedir.

Onikiparmak barsağının dördüncü (yükselen) parçası

Dikeydir. Ön yüzü Enine kalın barsak orta askısı, mide kapısı arka yüzünün bir bölümü ve ince barsak kıvrımlarıyla ilişkidedir.

Arka yüzü

Aort, sol böbrek damarları ve sol psoas kası (karın arka çeperinin kası) ile komşudur.

Sağ yüzü

Aortla ve ince barsak mezenterinin üst bölümü ile komşudur.

Sol yüzü

Sol böbreğin iç kenarıyla komşudur.

Onikiparmak barsağı – boşbarsak dirseği

2. bel omuru düzeyinde, pankreas gövdesinin alt kenarında yeralır. Çok derindedir. Bu dirsek, diyaframın sol kıvrımına, bağ-kas dokusundan yapılmış Treitz kası tarafından bağlanmıştır (bu yüzden hareketsizdir). Dirseğin üst bölümü, mezenter alt toplardamarının yaptığı bir damar yayıyla çevrilmiştir.

İÇ YAPISI

Yapısı

Onikiparmak barsağmın çeperi, tıpkı sindirim yolunun öteki bölümleri gibi 4 kattan oluşur. Dıştan içe doğru iç organ yaprağı ya da seroza tabakası; koledok ve pankreas kanallarının geçtiği kas tabakası; mukozaaltı tabakası; mukoza tabakası.

Bir kesitin görünümü

Uzunlamasına bir kesitte, onikiparmak barsağı mukozası görülür. Mukoza,bütün yüzeyi boyunca tümürler (küçük çıkıntılar) gösterir. Onikiparmak barsağmın son 3 bölümünde mukozanın yatay kıvrımları olan değirmi kapaklar bulunur.

Ayrıca, lenf dokusundan oluşmuş, beyazımsı, yuvarlak, küçük çıkıntılar biçiminde tek tek lenf folikülleri ayırdedilir.

Bu arada, onikiparmak barsağmın ikinci parçasının sol yüzü üstünde, çok. önemli, meme başı biçiminde iki kabartı bulunduğu saptanır. Bunlardan aşağıdakine «büyük kabarcık», yukardakine de «küçük kabarcık» denir:

— içinde «Vater ampulü» denen bir boşluk o-lan büyük kabarcık (papilla duodeni majör), koledok kanalı-Wirsung kanalının ağızlaşmasına uyar;

— küçük kabarcığa (papilla duodeni minör) pankreasın Santorini kanalı açılır.

DAMAR VE SİNİRLER

Atardamarlar

Onikiparmak barsağı atardamarları şunlardır:

— Mide-onikiparmak barsağı atardamarının (çölyak atardamardan çıkan karaciğer atardamarından doğar) dalları olan pankreas-onikiparmak barsağı üst ve alt atardamarları;

— mezenter üst atardamarının (aorttan doğar) dalı olan pankreas-onikiparmak barsağı sol atardamarı.

Toplardamarlar

Atardamarlara yandaşdırlar ve tümü kapı toplardamarı sistemine bağlıdır: Pankreas-onikiparmak barsağı sağ üst ve alt toplardamarları; pankreas-onikiparmak barsağı sol toplardamarları.

Lenf damarları

Önce onikiparmak barsağı-pankreas lenf düğümlerine, sonra da mide kapısı altı ve arkası lenf düğümlerine giderler.

Sinirler

Akciğer-mide sinirinden ve güneş sinir ağından gelirler.