Sağlık Bilgileri

BÜYÜK AKTARIM SORUNLARI

RED OLAYININ ÖNLENMESİ

Üç temel öğe rol oynamaktadır:

— vericinin seçilmesi;

— alıcının hazırlanması;

— aktarılacak organ ya da yamanın ameliyat öncesi hazırlığı.

Vericinin seçilmesi

Başarının ana öğesi olan bu seçim, çoğunlukla sınırlıdır. Özellikle organ ölü bir vericiden alınmışsa, en iyi doku uyuşurluğunu bulmağa her zaman olanak yoktur. Gerçekleştirilmesi çok daha güç ikinci nokta, HLA doku uyuşurluğu sisteminde elden geldiğince büyük bir benzerlik bulmaktır. Alıcının ailesinde bir verici öngörülebiliyorsa (özellikle böbrek aktarımında), en iyi koşullar sağlanmış demektir. Hastaya genetik açıdan en yakın akrabayı bulmak için yapılan muayene ve araştırmaları derinleştirmek için yeterli süre vardır.

HLA grubunun belirlenmesi günümüzde nispeten kolaydır. Ama ancak görünür, kanıtlanmış doku uyuşurluğu antijenleri konusunda bilgi verir. Doku uyuşurluğunun tam niteliklerini öğrenmek için verici ve alıcının genetik niteliklerini incelemek gerekir. Bu inceleme özellikle istatistik hesaplarına dayanır. Genetikçilerin ve bilgisayarların alanına girer. Aktarımın başarı şansı, matematik olarak sayılandırılabilen verici ve alıcı arasındaki uyuşurluk ilişkisinin belirlenmesine bağlıdır.

Günümüzde, kan grupları ve HLA sisteminin yanısıra, biyolojik uyuşurluk testlerinden de yararlanılmaktadır: Lenfoblasta dönüşüm testi; 3. adam testi; alıcının lenfositleriyle vericide deri içi tepkimesi. Duyarlık kazanması tehlikesi nedeniyle alıcıda hiç bir test yapılmaz. Öngörülmüş verici ileri koma durumundaysa, yalnızca kan grupları ve HLA belirlemeleri yapılabilir.

Alıcının hazırlanması Alınması gereken önlemler 2 türlüdür

Bir yandan, aktarımdan önce herhangi bir antijene karşı bütün duyarlık kazanma olasılıklarını önlemek için şunlar kesinlikle yasaktır:

— serum, aşı, karaciğer ve öteki organ özleri (ekstreleri) gibi hayvansal ya da insan kaynaklı her türlü maddenin iğneyle verilmesi;

— kan verilmesi (hastanın durumu gerektiriyorsa, akyuvar ve trombositlerden bütünüyle arındırılmış kan verilir).

Öte yandan, alıcının aktarılacak organa karşı bağışıklık tepkilerini elden geldiğince azaltmak için, organizmasının bütün bağışıklık savunmaları azaltılmalı ya da yokedilmelidir. Bu da şu yollarla gerçekleştirilebilir:

— ilk kullanılan yöntem olan radyoaktif ışınlama (kobalt izotopu ile yapılıyordu; bu yöntemde mutlaka bütün bedenin ışınlanması gerekir; çünkü bağışıklığın dayanağı olan lenf dokusu, bedenin her yanına dağılmıştır; sorun, organizmanın enfeksiyonlara karşı savunmasını kalıcı olarak kesmeden, bu savunmayı, aktarılan organın kabulünü sağlamaya yetecek kadar bastırmaktır);

— yalnız başlarına kullanıldıklarında, aktarılan organın yaşamasını yalnızca birkaç gün uzatabilen kortizon türevleri (ama uygulamada, mutlaka bağışıklık bastırıcılarla birlikte kullanılmaları gerekir. Böylece, aynı sonucu elde etmek için bas-tırıcıların dozları azaltılabilir);

— alıcının hazırlanmasında mutlaka kullanılması gereken, tek başına ya da birlikte verilen, hücre bölünmesini durduran ilaçlar ve lenfositlere karşı serum,

Timüsün, dalağın çıkarılması, beden dışından ışınlama, özel organ aktarımlarında başvurulan kuraldışı yöntemlerdir.

Aktarılacak organ ya da yamanın ameliyat öncesi hazırlığı

Amaç «ikincil organ aktarımı sendromu»nu .önlemek ve yamanın antijen özelliğini azaltmaktır. Bazı organlara, aktarılmalarından hemen önce, damar yoluyla bir kortizon türevi ve lenfositlere karşı serum verilir.

AKTARIMDAN SONRA ALICININ BAKIM VE TEDAVİSİ

Enfeksiyonun, yama üstünde tromboz-amboli olaylarının (damar bozunları) önlenmesi, yamanın canlılığının korunması, yamanın alıcıya karşı tepkilerinin önlenmesi, büyük sorunlardır.

Enfeksiyonun bütün biçimlerinin önlenmesi

Bağışıklık bastına tedavi, enfeksiyon tehlikesini büyük ölçüde artırır. Bu bağışıklık zayıflığı koşullarında, genellikle hastalık yapmayan mikroplar, hastalık yapıcı hale gelirler. Ayrıca, çoğunlukla antibiyotiklerden de fazla etkilenmezler. Birinci önemli öğe, titiz bir mikroptan arındırmadır’

— havası mikroptan arındırılmış ameliyat salonunda girişim;

— organ aktarımı yapılmış kişinin nekahet dönemini, dış dünyayla ilişkisi kesilmiş bir mikroptan arındırılmış odada geçirmesi.

Bu koruma, kalp aktarımlarında 3-4 ay sürdürülür.

Aynı anda, çok yönlü bir antibiyotik tedavisi ve mantarlara karşı tedavi uygulanır. En küçük enfeksiyon kuşkusunda, antibiyotik çizelgesi hazırlandıktan sonra, yüksek dozda güçlü antibiyotikler kullanılır.

Tromboz-amboli olaylarının önlenmesi

Aktarılan organın kan dolaşımı, uzun süre kan pıhtılaşması olay ve ihtilatlarma açıktır.

Pıhtılar, aktarılmış organın damarsızlaşmasma, hattâ alıcının bedeninde ambolilere yolaçabilirler. Bunun en iyi örneği, aktarılmış böbreğin aşırı ivegen reddidir. Heparin, kalsiyum tuzu ya da kalsiparin kullanılması bu tehlikeyi azaltır. Ama bu pıhtılaşmaya karşı ilaçların, kanamaları kolaylaştırma sakıncaları vardır. Kullanılmaları, sürekli bir gözetim ve dozları dengelemek için büyük beceri gerektirir.

Aktarılan organın canlılığının korunması

Bağışıklık bastına tedavi, ortalama 1 ay sürdürülür. Daha sonra giderek azaltılır; ama hiç bir zaman kesilmez.

Aktarılan organın alıcıya karşı tepkisinin engellenmesi

Aktarılan organın ameliyattan önce hazırlanması ve kesintisiz olarak bir kortizon türevi verilmesi, kemik iliği aktarımları dışında, bu tehlikeyi çok azaltır.