Sağlık bilgileri

POLİPLER

Polip ya da göden barsağı adenomu, mukoza, epitel ve bez hücrelerinin aşırı çoğalması kökenli bir urdur. Çocuklarda her zaman iyicil olan bu bozun, erişkinlerde kötücülleşme tehlikesi taşır. Poliplere çoğunlukla 40-60 yaşları arasındaki erkeklerde raslanır ve gelecekleri hücre tipine göre değişir.

NEDENLER

Erişkinlerdeki poliplerin nedenleri bilinmemektedir. Bir tek nokta doğrulanmıştır: Kalıtım etmeni bulunmaması.

TEŞHİS

Klinik belirtiler

Klinik belirtilerin başlıcası taze, kırmızı renkli göden barsağı kanamalarıdır; hastaların yaklaşık yüzde 80′i bu yakınmayla hekime başvururlar.

Kanamalar genellikle dışkılara eşlik ederler; dışkılar barsaktan inerken, polipin tutunma yeri düzeyinde bir çekme yaratırlar; polipin tutunma tabanında bir yara oluşur (hattâ bazı polipler, dışkıların geçişi sırasında kopup, dışkıların arasında, atılabilirler).

Bazen kanamaya; karın ağrıları ve barsak geçiş bozuklukları eklenir.

Ayrıca bazı hastalarda, alçak yerleşimli ve uzun saplı polipler, dışkılama sırasında makattan dışarı taşabilir. Bu sonuncu durum, hastayı tedirgin eder ve hekime başvurmaya yöneltir.

Göden barsağının parmakla muayenesi

Bu belirtilerden ötürü hekime başvuran hastanın klinik muayenesi her zaman, göden barsağınm parmakla muayenesiyle başlar. Polip alçak yer-leşimliyse, bu muayenede yuvarlak, yumuşak, düzgün, esnek yapılı, ağrısız bir ur bulunur. Bazen bu ur hareketli olabilir. Daha yüksek yerleşimli, daha doğrusu daha yükseğe tutunan, ama uzun bir sapı olan bir ur da sözkonusu olabilir. Bir şey bulunsun ya da bulunmasın, niuayene göden barsağı içine bakma muayenesiyle tamamlanmalıdır.

Tamamlayıcı muayeneler Göden barsağı içine bakma

Polipin görülmesini, yalnızca göden barsağı içine bakma muayenesi (rektoskopi) sağlar. Yuvarlak, koyu kırmızı renkli, değişik büyüklükte, çoğunlukla dış görünümüyle çileğe benzeydn lopçuk görünümlü bir ur görülür. Çoğunlukla bir sapla çepere bağlıdır (saplı ur); daha ender olarak göden barsağı çeperi üstüne genişçe bir tabanla tutunmuştur (sapsız ur). Göden barsağı içine bakma muayenesi, her zaman parça alınarak tamamlanır.

Parça alımı

Gerçekleştirilebildiğinde, urun küçük bir bölümünü çıkarmakla yetinilmemeli, bütün polip çıkarılmalıdır. Çıkarılan polip, hücre incelemesi için laboratuvara gönderilir. Göden barsağı içine bakma muayenesi sırasında ur bütünüyle çıkarılamı-yorsa, bu düzeyden çok sayıda parça alınmalıdır. Gerçekten, poliplerin kötücülleşme tehlikesi nede-’ niyle birçok bölgeden parça alınmalıdır; çünkü, henüz iyicil olan dokunun yanında kötücülleşmiş bölümler bulunabilir.

Baryumlu lavman

Göden barsağı hastalıklarında teşhis değeri azdır. Bununla birlikte, kaim barsağm geri kalan bölümlerinin bütünlüğünü denetlemeyi sağlar; çünkü polipler çoğunlukla çok sayıdadırlar. Ayrıca polipin büyüklüğünü ve son derece düzgün olan çevresini, kesin tutunma yerini, özellikle de iyicil poliplerde her zaman normal ve yumuşak olan komşu kalın barsak çeperinin görünümünü değerlendirmeye olanak verir.

Kalın barsak içine bakma

Yeni yeni uygulanmaya başlamıştır ve yukar-daki yöntemlerin ortaya koyamadığı yüksek yerleşimli poliplerin bulunmasını sağlar.

EVRiM

Erişkinlerde, göden barsağı poliplerinin çoğunun evrimi iyidir. Ameliyat edilen polipler hiç bir iz bırakmaz; tekrarlamalara çok ender raslanır.

İhtilatlar

İhtilat, polipin kötücülleşmesidir. Bazı uzmanlar, kalın barsak ve göden barsağı kanserlerinin kökeninde mutlaka bir polip bulunduğunu ileri sürmekte ve bu varsayımdan yana bazı kanıtlar vermektedirler. Bir polip için ameliyat olmayı kabul etmeyen ve birkaç yıl sonra o düzeyde bir kanser gelişmiş hastalar bilinmektedir. Ama özellikle, çıkarılan parçaların hücre incelemelerinde, bütünüyle iyicil polip ile saldırgan kanser arasındaki bütün dönemler bulunabilir. Ayrıca, bir polip bütünüyle kötücülleştiğinde, polip yapısını bulmak kesinlikle olanaksızdır. Bir polip üstünde gelişen kanser, alışılagelmiş göden barsağı kanserinin kesinlikle aynıdır. Ama oldukça ilgi çekici olan bu kuramlar, henüz tam olarak kabul edilmemiştir. Bununla birlikte, saptanan bütün poliplerin mutlaka çıkarılması gerekliliği üstünde görüş- birliğine varılmıştır.

HASTALIĞIN ÖTEKİ BİÇİMLERİ

Burada yalnızca çocuklardaki polipleri gözden geçireceğiz. Çocuklarda poliplere nispeten sık raslanır; genellikle 2-10 yaşlar arasında ortaya çıkarlar. Hastalığı akla getiren belirtiler ve muayene bulguları, erişkinlerdekilere benzer.

Çocuklarda birden çok sayıda polip bulunmasına da sik raslanır; bu yüzden baryumlu lavman her hastaya uygulanmalıdır. Yanlış olarak «tek» diye nitelenen polipler, aslında çoğunlukla 2 yâ da 3 tanedirler; 5 polipten fazla bulunması, yaygın polip hastalığı diye nitelenir. Bunlar çoğunlukla iyicildirler; ama bazen kalıtımsal bir özellik ortaya çıkarılır. O zaman düzenli olarak bir ailesel göden barsağı-kalın barsak yaygın polip hastalığı araştırılmalıdır; bu hastalıkta kötücülleşme kaçınılmazdır.

AYIRICI TEŞHİS

Göden barsağı polipinin teşhisi genellikle kolaydır; bozunun bulunmasında tek sorun, tek ve iyicil olması özelliğinin belirlenmesidir. Yani bir polipi akla getiren sindirim sistemi belirtileri karşısında, polipi ortaya koyan bir göden barsağı muayenesiyle yetinilmemeli, araştırmalar ilerletilerek, özellikle baryumlu lavman ve kalın barsak içine bakma (kolonoskopi) muayenesi yapılmalıdır. Bu tutumu doğrulayan başka bir kanıt, gerçek bir kalın barsak kanserinin altında polip bulunması olasılığıdır.

TEDAVİ

Erişkinlerdeki polipler

Mutlaka bütün polip çıkarılmalıdır. Bu çıkarma, en iyi durumlarda (alçak yerleşimli saplı polipler) doğal yollarla makattan girilerek, göden barsağı içine bakma muayenesi sırasında gerçekleştirilebilir. Ayrıca, genel uyuşturum altında ya gene makat yoluyla (genel uyuşturum altında gerçekleştirilebilen makat genişletilmesi, uyuşturum olmaksızın çıkarılamayan bazı bozunlara ulaşmayı sağlar) ya da karın yoluyla çıkarma biçiminde bir girişime başvurulmalıdır.

Tekrarlamalarda (tekrarlamalar özellikle iyicilliği kuşkulu kalan poliplerde olur) düzenli olarak daha geniş bir çıkarma ameliyatı uygulamak yerinde olur.

Çocuklardaki polipler

Çoğunlukla doğal yollarla tedaviye elverişlidirler. Genellikle elektrikle yakılarak çıkarılırlar. Bu işlemde içinden elektrik akımı geçen ve sapı kesmeyi sağlayan büyüklüğü ayarlanabilir bir tel halka kullanılır. Bu tel halka, polipi içine aldıktan sonra, sap çevresinde sıkılır ve sap yakılarak kesilir. Girişim kesinlikle ağrısızdır ve ameliyat sonrası iyidir. Tek tehlike, ameliyat sonrası kanamadır: Erken ya da geç ortaya çıkar; kanaması iyi durdurulmamış bir bölge ya da polipin çıkarıldığı yerde yara iyileşmesi sonucu oluşmuş küçük bir kabuğun düşmesi sözkonusudur.

SONUÇ

Çocuklarda poliplere oldukça sık raslanabilir; önemsiz olmalarına karşılık, her zaman cerrahi girişimle çıkarılmalıdırlar. Tersine, erişkinlerdeki poliplerin kötücülleşme olasılığı vardır; çoğunlukla 50 yaşlarına doğru (kanser yaşından 10 yıl önce) ortaya çıkarlar; bazı uzmanlar bu polipleri kanserleşme için gerekli bir evre olarak kabul ederler. Bununla birlikte, erişkinlerde, ameliyat edilen poliplerin yüzde 60-70′i iyicildir. Doğal yollarla yapılan girişim, genellikle kısa süreli bir hastane gözetimi gerektirir; karın yoluyla girişimlerde bu süre biraz daha uzar.