Sidik Yollarının Röntgen Muayeneleri
RÖNTGEN MUAYENESİ
HAZIRLIKSIZ YALIN RÖNTGEN FİLMİ ÇEKME
Sidik yollarının bütün röntgen muayenelerinin ilk evresini oluşturur. Çekilecek filmde, yukarda 11. kaburga, aşağıda çatı kemiği mutlaka görülmelidir.
Böbrekler, 12. sırt omurundan ilk iki bel omuruna kadar uzanan türdeş, düzenli; eğri gölgeler biçiminde filme yansır.
Böbrek görüntüsünün boyutlarında, kenarlarında, türdeşliğinde değişiklikler gözlenebilir.
Böbrek içinde ya da sidik yolları boyunca kireç ve sistin taşları saptanabilir. Böbrek alanındaki kireçlenmelerin bazen özel anlamı olabilir (anevrizma; damar sertliği; ur; v.b.); bu durumda yandan bir film istenir.
DAMAR İÇİNE KARŞIT MADDE VEREREK BOŞALTIM SİSTEMİ FİLMİ ÇEKME
Böbreğin incelenmesini sağlayan başlıca yöntemdir. Uygulanmasına, klinik muayene sonuçlarına ve ilk çekilen hazırlıksız filmlere bakılarak karar verilir.
Klasik olarak önerilen her türlü hazırlık, film çekiminde yarardan çok zarar sağlamaktadır.
3 iyotlu bir karşıt maddenin (ürovizon; ürografin) damar içine şırıngasından sonra, 3, 6, 10, 15, 25. dakikalarda film alınır. Bazen daha geç filmler gerekli olabilir: 45 dakikada; 1. saatte; hattâ 24. saatte. Yüzükoyun durumda, aşağı ve yukarı doğru film çekilmesi genellikle yararlıdır.
Karşıt madde, sidik yollan boyunca ilerler ve birbirinin ardısıra böbrek dokusunu, böbrek çanaklarını, böbrek havuzcuğunu, sidik borularını, sidik torbası ve sidik yolunu, röntgen ışınlarını geçirmez kılar. Kanda üre oranının önemli artışlarında, çift doz ya da 3 katı doz verilmesinde hiç bir tehlike yoktur.
Günümüzde, değişik yöntemler sayesinde, böbrek yetmezliği olanlarda bile, anlaşılabilir röntgen görüntüleri elde edilebilmektedir.
Karşıt madde vererek sidik yollan filmi çekme, bütün boşaltım sistemini gösterir: Çanaklar; böbrek havuzcuğu; sidik boruları; sidik yolu. Böbrek dokusunun görünür kılınması (nefrogram) daha güçtür.
RÖNTGEN MUAYENELERİ VE BİYOPSİ
| İNCELEME YERİ | HASTANEDE YATMA YA DA HAREKETSİZLİK | TEHLİKELER | ||
| RÖNTGEN UZMANININ MUAYENEHANESİ HASTANE | ||||
| Küntgen filmi
— Damar içine karşıt madde verilerek boşaltım sistemi filmi |
Röntgen uzmanının muayenehanesinde 1-4 saat | Uzun süreli incelemeler -(12-48 saat) için hastanede | Kuraldışı olarak 24-48 saat hastanede yatma gerekebilir | İyot alerjisi dışında, süt. çocuğunda bile tehlikesiz |
| — Geriye doğru sidik borusu ve | ■ | |||
| böbrek filmi
— Sidik torbası filmi ve sidik yolu filmi |
Hastanede | Bazen kısa süre hastanede yatma gerekebilir | Enfeksiyon eklenmesi. Cerrahi ortamda genel-lik’e tehlikesiz | |
| — Sidik torbası içine bakma | Olabilir | Hastanede olması yeğ tutulur | Enfeksiyon eklenmesi | |
| Genellikle gerekmez | ||||
| Yalnız’ özel donatımlı hastanede | Enfeksiyon eklenmesi Erkekte ağrılı | |||
| Bazen 24 saat hastanede yatma gerekebilir | ||||
| Atardamar fîîfni | Yalnızca hastanede | Kısa süre hastanede yatma gerekir | Bazı tehlikeleri vardır | |
| Biyopsi | Hastanede yapılması yeğ tutulur | Genellikle gerekmez | Çok az | |
GERİYE DOĞRU SİDİK BORUSU VE BÖBREK FİLMİ ÇEKME
Boşaltım sisteminin röntgen filminde görünür kılınması, geriye doğru yoldan da sağlanabilir. Karşıt maddenin damar yolu ile değil, aşağıdan yukarı bir sonda (sistoskop) aracılığıyla sidik borularına ve bu yolla böbrek huvuzcuğu ve çanaklarına doldurulması gerekir.
Bu yöntem, sidik borularının, böbrek havuzcuğunun ve böbrek çanaklarının görüntülerini elde etmeyi sağlar. Kullanımı yaygınlaşan bu yöntemde enfeksiyon tehlikesi olduğu unutulmamalı ve ancak bazı ameliyatlardan hemen önce uygulanmalıdır.
SİDİK TORBASI FİLMİ ÇEKME
Sidik torbası filmi çekme (sistografi), sidik yolundan sondayla ya da çatı kemiği altına iğneyle girilerek iyotlu karşıt madde verilmesine dayanır. Sidik çıkarımından önce, sidik çıkarımı sırasında (sidik torbasından böbreklere bir kaçış olup olmadığını araştırmak için) ve sidik çıkarımından sonra film alınır.
GERİYE DOĞRU SİDİK YOLU FİLMİ ÇEKME
Karşıt maddenin damar yoluyla değil sidik yolundan verilmesine dayanır.
Kadında, çocukta ve erkekte sidik yolu ve prostat hastalıklarını ortaya çıkarmaya yarar.
BÖBREK ATARDAMARLARI FİLMİ ÇEKME
Doğrudan doğruya böbrek atardamarlarının filmde görünür kılınmasına dayanır. ! Karşıt madde, kasıkta uyluk atardamarına girilerek bir sonda aracılığıyla (radyoskopi denetimi altında bacak atardamarından böbrek atardamarlarının çıkış yerine kadar kan akımının ters yönünde bir sonda gönderilmesi) karın aortu içine verilir.
Karşıt maddenin değişik geçiş zamanlarında «filmler alınır (seriyografi).
Böbreğin atardamarlarının dağılışının, böbrek dokusunun (nefrogram) ve atardamar dönüşünün incelenmesi değerli bilgiler verir.
Böbrek atardamarları filmi çekme özellikle, şatardamarda tromboz, kan pıhtılaşması ve daralmalar olduğunda, böbrek urlarında, doğuştan anormalliklerde ve böbrek travmalarında uygulanır.
BÖBREKLERİN RADYOAKTİF İZOTOPLARLA İNCELENMESİ
Bu yöntem, radyoaktif bir maddenin (sözgelimi civa 197) böbrek tarafından seçici yoğunlaştırılmasma dayanır. Böbreğin boyu, biçimi, dokusunun türdeşliği, doğru ve kesin biçimde görünür. Böylece, böbreğin bir haritası elde edilir.
Bu incelemenin başlıca yararı, urların ortaya çıkarılmasında, özellikle de sağ ve sol görüntülerin karşılaştırılmasıyla, böbreklerin işlevsel durumlarının değerlendirilmesinde, hattâ hesaplanmasındadır.
Leave a Reply