Sağlık Bilgileri

TIROYİT BEZİ – MAKROSKOPİK ANATOMİ

Tiroyit bezi, boynun alt bölümünde, kenarlarından biraz taştığı soluk borusunun üst ucunun önünde yerleşen bir içsalgı bezidir. Yan loblar denen 2 lobdan oluşur ve orta parça denen bir bez köprüsü iki alt ucunu birleştirir.

Tiroyidin orta parçası, soluk borusunun 2., 3. ve 4, halkalarının önünde yerleşmiştir ve oraya yapışır; ama değişik boylarda olabilir (ortalama 15 mm). Genişliği l sm dolayındadır. Önden arkaya basıktır, ama, soluk borusunun yuvarlak biçimine uyum gösterir.

Her iki yan lob, 3 kenarlı, bir üst tepesi ve bir alt tabanı olan bir piramide benzer; iç yüzleri, soluk borusunun yan yüzüne dayanır ve soluk borusu halkalarının ilk 5 ya da 6′sına uyan yüksekliktedirler. Arka yüzleri şahdamarına ve boyun iç toplardamarına bakar. Ön dış yüz, akörtüler ve kılıflarla ayrıldığı boynun ön yüzüne paralel olarak yuvarlaktır.

Yan lobların üst ucu yuvarlaktır ve tiroyit kıkırdağının arka kenarına erişir. Üst uçtan daha yuvarlak olan alt uç ya da taban, göğüs kemiğinin üst ucunun 1 ya da 2 sm üstünde yeralır.

Yan lobların yüksekliği 6 sm’ye yakındır; dış kenarlarının arasında da 6 sm uzaklık vardır.

Bazen, fazladan bir lob, orta parçadan dik olarak yukarı doğru çıkar: Lalouette piramidi ya da piramitsi lob.

Tiroyit bezinin ağırlığı 30 gr civarındadır. Bu ağırlık değişebilir; ama genellikle, kadında, erkekten daha fazladır. Rengi kırmızımsı-kahverengidir, yumuşak ve oldukça ezilebilir kıvamdadır.

Tiroyit bezinin önemli bir ilişiği vardır: Para-tiroyit bezleri. Bunlar, dış ve iç paratiroyitler adıyla ikiye ayrılan küçük bezlerdir. Dış (ya da yüzeysel) paratiroyit bezleri tiroyit bezinin yan loblarının arka yüzünde yerleşir ve yerleşme sayısı bakımından kişiden kişiye büyük ölçüde değişirler. İç (ya da derin) paratiroyit bezleri,ya tiroyit bezinin kılıfının çift kat olmuş bir bölümünün içinde ya da özel dokusunun içinde yerleşirler-, her zaman bulunmazlar.

İÇ YAPI

Tiroyit bezi, dıştan bir kılıfla (ya da kapsül) sınırlanır. İçeriye uzantılar gönderir ve böylece, içinde tiroyit dokusunun bulunduğu bölmecikleri yapar. Tiroyit dokusu başlıca, tiroyit keseciklerinden (ya da tiroyit folikülleri) oluşur. Bu kesecikler değişik boylardadır (20-200 mikron); küreye yakın biçimdedirler; birbirlerinden kılıf uzantıları ve kan damarlarıyla ayrılırlar. Her kesecik, iç yüzünde kesecik hücreleri denen ve jelatin görünümünde bir maddeyi (koloyit maddesi) çevreleyen epitel hücreleri bulunan bir dış sınırlayıcı (ya da camsı) tabakadan oluşur. Epitel hücreleri, tek sıra halinde dizilmiştir, yükseklikleri farklıdır: Koloyit madde fazlayken yüksek, azken alçaktırlar; ilerde göreceğimiz gibi bu, bezin çalışmasının değişik evrelerine uyar. Koloyit madde, çeşitli görünümlerde olabilir; çevrede, emilim vaküolleri denen küçük boşluklar bulunabilir. Tiroyit keseciklerinin camsı bölümünün iç yüzünde olan ama, koloyit maddeyle temasta bulunmayan, bundan dolayı da kesecikler yanı diye nitelenen hücrelerin varlığından da sözetmek gerekir. Bunlar arasında kesecikler yanı C hücrelerine ayrıca dikkat edilmelidir; çünkü, kalsiyum ve fosfor metabolizmasına etkili hormon olan kalsitoninin (ya da tirokalsitonin) yapım yeri bunlardır.