Sağlık Bilgileri

ÜLSERLİ GÖDEN BARSAĞI-KALIN BARSAK İLTİHABI

Ülserli göden barsağı-kalın barsak iltihabı(«yaralı-kanamalı göden barsağı-kalın barsak iltihabı» da denir) barsağm özel olmayan, nedeni bilinmeyen iltihaplı bir hastalığıdır. Genellikle göden barsağının leğen parçası (göden barsağı ampulü) ya da göden barsağı-sigmamsı kaim barsak birleşme yeri düzeyinde başlar ve ilerleyici biçimde kaim barsağa yayılır. Aralarında gerileme dönemlerinin yeraldığı tekrarlamalarla gelişir.

Ülserli göden barsağı-kalın barsak iltihabı (co-litis ulcerosa) erkek ve kadında yaklaşık olarak aynı sıklıkla ve çoğunlukla 16-40 yaşlar arasında (hastaların yüzde 75′i) görülür. Çocukta da görülebilir: Hastaların yüzde 10′u 16 yaşından küçüktür. Yaşlılarda çok ender raslanır: Hastaların ancak yüzde 4,5′u 60 yaşından büyüktür. Hastalık, elden geldiği sürece ilaçla tedavi edilir. Yaygınlaştığında, ihtilata yolaçtığmda ameliyat gereklidir.Hastalığm geleceği önceden kestirilemez; ciddi bir ivegen tekrarlama her zaman ortaya çıkabilir. Burada ardarda tekrarlamalarla gelişen süreğen ülserli göden barsağı-kalın barsak iltihabını inceleyeceğiz.

NEDENLER

Hastalığın nedenlerini açıklayan varsayımların çokluğu, aralarından hiç birinin gerçekten doyurucu olmadığını kanıtlamaktadır. Hastalığın nedenleri arasında sayılan 4 kolaylaştırıcı durumu ardarda gözden geçirelim.

Enfeksiyon etmeni

Aslında hiç bir mikrop ve hiç bir virüse sürekli biçimde raslanmamıştır. Bununla birlikte, hastalığı başlatan mikrobun ya da virüsün doğrudan etkilerinden çok, bir mikrop alerjisi mekanizması olduğu söylenebilir.

Ruhsal Etmen

Çoğunlukla bu hastalığa tutulan kişilerin özel bir ruhsal durumları vardır. Ama ruhsal durum ile yapısal bozun arasındaki ilişki kesin değildir ve karmaşıktır.

Bağışıklık etmeni

Alerji varsayımından sözettik. En modern kuram, «özbağışıklık» denen olay üstüne kurulmuştur: Kişi, çeşitli nedenlerle kendi öz antijenlerine karşı antikor üretir duruma gelecektir. Gerçekten, bu hastalığa tutulan kişilerde, kendi kaim barsak-larınm epiteline karşı yapılmış antikorlar ortaya çıkarılabilmiş, bu antikorların kalın barsak mukozasına tutundukları doğrulanmıştır. Ne var ki, hiç kimse bu antikorların tutunmasının, kalın barsak mukozasında hastalığa yolaçabileceğini kanıt-layamamıştır. Başka bir deyişle, bu antikorların hücreye zararlı etkileri henüz belirlenememiştir. Ülserli göden barsağı-kalın barsak iltihabının nedenini açıklamaya ‘ çalışan başlıca varsayımlar bunlardır.

TEŞHİS

Klinik belirtiler

Ülserli göden barsağı-kalm barsak iltihabının klinik belirtilerinde dizanterininkine benzer belirtiler ağır basar. Bu belirtiler barsak geçiş bozuklukları, kanlı ishal ve karın ağrılarını birleştirir. Hasta sık sık, kan ve irinli müküsle bulaşmış dışkı çıkarır; karın ağrılarının yeri ve şiddeti değişiktir. Bu dizanterininkine benzer belirtiler, alışılagelmiş olarak ilerleyici biçimde yerleşirler ve genel durumun nispeten iyi korunmasıyla çelişirler (temel olgu) : Bu nedenle, çok sayıda hasta, hekime başvurmayı geciktirir. Hastalığın arada gerileme dönemleri bulunan tekrarlamalarla ilerlemesi nedeniyle birçok hasta, ilk belirtilerden oldukça sonra hekime başvurur.

Tamamlayıcı muayeneler

Ülserli göden barsağı-kalın barsak iltihabının teşhisi için mutlaka yapılmaları gerekir.

Göden barsağı içine bakma

Başlıca muayene, göden barsağı içine bakmadır (rektoskopi). Göden barsağının hastalanması her hastada görülür ve son derece niteleyicidir. Göden barsağı mukozası yaygın bir kan toplanmasıyla, koyu kırmızı bir renk almıştır ve yer yer yaralaşmalar görülür. Son derece duyarlı olan mukoza, en küçük dokunmada kanar: «Mukoza kan -ağlıyor» diye nitelenir. Ayrıca göden barsağı içine bakma, müküslü-irinli bir akıntı ile yansıyan bir ek enfeksiyonun önemini değerlendirmeyi sağlar. Bu muayenede parça da alınması, özellikle göden barsağı mukozasında yerleşen iltihap kökenli bozunları açığa çıkarır.

Röntgen muayenesi .

Hastalığın başlangıç döneminde röntgen film: lerinin teşhise pek yararı olmaz. Tek yararı, birlikte bulunabilecek bir bozunu ayırdedebilmeyi sağlamasıdır.

Dışkı incelemesi

Dışkı incelemesi, bir asalak bulunup bulunmadığını araştırmak ve ek enfeksiyondan sorumlu mikropların cinsini değerlendirmek için, her hastada düzenli olarak uygulanır.

EVRİM

Bu süreğen hastalığın evriminin elverişli olduğunu söylemek güçtür. Bununla birlikte, tekrarlamaların çok uzun gerileme dönemleriyle kesildiği biçimleri de vardır. O zaman, hastalık uzun yıllar yerel kalabilir; ama hastaların çoğunluğunda, bu süreğen hastalığın evrimi, tedaviye karşın çok daha ciddidir.

Tekrarlamalar

Artarlar ve zamanla daha uzun sürerler. Değişik nedenlerle açığa çıkarlar: Duygusal sarsıntı; mevsim değişikliği; kadında âdet dönemi.

Bozunların yaygınlığı

Göden barsağı içine bakmada görünüm değişir. Göden barsağının leğen parçası daralır, bazen çok küçük bir göden barsağma kadar değişir. Bu küçük göden barsağma dönüşme, her tekrarlamadan sonra oluşan doku büzüşmesi ve sertleşmesine bağlıdır. Buna, enfeksiyonun yarattığı yaralar ve yıkılan dokuların yenilenmesinin tomurcukları olan yalancı polip (görünümleri polipe benzer) oluşumları eklenir. Göden barsağı içine bakma muayenesi, gerekiyorsa, kaim barsak içine bakma muayenesiyle tamamlanabilir.

Röntgen belirtileri bu dönemde ortaya çıkarlar ve kaim barsak boyunca yükselen hastalığın gerçek yaygınlığını ölçmek için, baryumlu lavman yapmak zorunlu olur. Filmlerde küçülmüş göden barsağının yanısıra, kaim barsağm da küçülmüş olduğu görülebilir. Kaim barsak da daralmıştır, normal kıvrımlarını (ya da kaim barsak kabartıları) yitirdiği için sert ve boru gibi bir görünüm almıştır. Kaim barsak düzeyinde ayrıca yaralar bulunur; kenarları tırtıllı olur. Ayrıca dolma eksikliği biçiminde yansıyan poliplere benzer oluşumlar bulunur. Çok tipik olan bu görünüm, ardarda gelen tekrarlamalar sırasında çok uzun sürede oluşur.

Genel durum

Hastalık genel duruma yansır. Hasta zayıflar, kansız olduğu için soluktur, halsizdir. Kanlı ishal ve süreğen enfeksiyonun yolaçtığı sıvı-elektrolit bozuklukları, karaciğer ve böbrek işlevlerine yansırlar. Ayrıca, süreğen enfeksiyon, ya bir irin toplanmasına (göden barsağı yanı apse) bağlı yerel ihtilatlara ya da gerçek genel ihtilatlara neden olabilir. Genel ihtilatlar arasında septisemiler, kalp içzarı iltihapları, böbrek iltihapları sayılabilir.

Kanserleşme

Uzun yıllar süren evrimden sonra son tehlike, bozunların kanserleşmesidir. Bu tehlikenin sıklığı yüzde 3 kadardır. Bu çok özel tehlike, böyle bir alanda kanserin çok erken teşhisinin güçlüğü nedeniyle son derece ciddidir.

HASTALIĞIN ÖTEKİ BİÇİMLERİ

Hastalığın yukarda anlatılan süreğen biçiminden başka iki özel biçimi vardır:

İvegen biçim;

aşırı ivegen biçim. En ciddi ihtilatlar bu biçimlerde görülür.

İvegen biçim

Apansızın başlamasıyla nitelenir. Ya göden barsağı kalın barsak iltihabı apansızın başlar (bu apansız başlama, hastanın sorgusunda, geçmişinde hafif tekrarlamalar bulunmadığı öğrenilerek doğrulanır) ya da değişen ve ivegenleşen bir süreğen biçim sözkonusudur. İvegen biçimde, dizanterininkine benzer belirtiler son derece açıktır. Hastalar yaklaşık 20-30 kez dışkılamaya giderler ve hiç durmadan kan ve irinle karışık dışkı çıkarırlar. Karın ağrıları çok şiddetlidir. Genel durum bozulması hızlı ve ciddidir. Ateş, büyük halsizlik ve kansızlık, hastalığın genel yayılmasının belirtileri olan deri döküntüleri ve eklem bozukluklarıyla birliktedir.

Biyolojik düzensizlikler son derece önemlidirler.

Hastalığın bu biçiminde, göden barsağı içine bakma muayenesinde geniş yaralar ve bol miktarda irinli-müküslü salgılar görülür. Baryumlu lavmanla, daha başlangıçta önemli bozunlar (özellikle yaralar) bulunur. Bu biçimin evrimi önceden kestirilemez. Bazen tedavinin etkisiyle çabucak geriler; bazense şiddetlenir ve o zaman çok ciddi iki tehlikeyş yönelir: Ağır miktarda sindirim sistemi kanaması; delinme ve karın zarı iltihabı (peritonit) .

Aşırı ivegen biçimler

İvegen biçimlerden daha da ağırdırlar. Dizanterininkine benzer belirtilerden oluşmuş hastalık tablosu, basilli dizanterinin oluşturduğu tablo ile karşılaştırılabilir. Genel durum daha başlangıçta korkutucudur: Ateş 39-40°C’a yükselir; aşın halsizlik vardır; bu biçimde özellikle bütün karın ağrılıdır. Göden barsağı içine bakma muayenesinde görülebilen bozunlar tipiktirler. Röntgen muayenesi tehlikelidir, çünkü kalın barsak delinmesi tehlikesi vardır. Bu biçimlerin evrimi bazen ölümle sonlanır. İlaç tedavisi çoğunlukla etkisizdir. Cerrahi tedavinin ise önemli tehlikeleri vardır.

İhtilatlar

Nerdeyse yalnızca bu biçime özgü 2 ihtilat, hastalık tablosunu daha da ağırlaştırırlar: İvegen kalın barsak genişlemesi (akut koiektazi); kalın barsak delinmesi.

İvegen kalın barsak genişlemesi

Kaim barsağm, klinik muayenede ve röntgen filmlerinde, açıkça görülen aşırı genişlemesidir (kalın barsak kas sisteminin ve özerk sinir sisteminin yıkımına bağlı olarak, kalın barsağm bir bölümünün ileri derecede genişlemesi). Ameliyatla tedavisi gerekir. Ameliyat yapılmazsa, kalın barsak genişlemesi, mutlaka delinmeye doğru gelişir.

Kalın barsak delinmesi

İltihap ve enfeksiyon olaylarıyla kahn barsağm yıkılmasının son evresidir. Çok ciddi bir ihtilattır. Klinik muayene ile teşhisi güçtür. Başlıca muayene, karın boşluğunda hava toplanmasını ortaya koyan hazırlıksız karm filmidir.

AYIRICI TEŞHİS

Ayırıcı teşhis, öteki hastalıklarla yapılır. Süreğen biçim

Bu biçimde, amipli dizanteri akla gelebilir; çünkü klinik belirtiler ve göden barsağı içine bakma muayenesinde elde edilen bulgular, çok yakındır. Dışkıda asalak araştırmasında amibin bulunmaması, amipli dizanteri olasılığını bir yana bırakmayı sağlar.

İvegen biçim

İvegen biçim, hastalığın en tipik biçimidir ve daha başlangıçta gerekli muayeneler yapılırsa,

teşhisi kolaydır.

Aşırı ivegen biçimde tifo ve basilli dizanteriler akla gelebilir. Gerçekten, tifoda çok şiddetli ishal ve aşırı genel durum bozukluğu görülebilir. Ama kanda ve dışkıda mikrop üretme incelemeleri, tifo olasılığının bir kenara bırakılmasını sağlar.

Basilli dizanteri tablosu, bütünüyle ülserli göden barsağı kalın barsak iltihabına benzer. Bununla birlikte, 2 öğe bu sorunu çözmeyi sağlar. Basilli dizanteri, antibiyotik tedavisi sayesinde çok iyi ve çok çabuk biçimde gerileyen bir salgın hastalığıdır.

TEDAVİ

İki tedavi yöntemi uygulanabilir: Tıbbi tedavi; cerrahi tedavi. Tedavinin etkililiğinin değerlendirilmesi her zaman kolay değildir; çünkü hastalığın evrimi, kendiliğinden hafifleme dönemleri gösterdiği için, inişli çıkışhdır.

Tıbbi tedavi

Her şeyden önce yatak dinlenmesi (gerek bedensel, gerek ruhsal açıdan) gereklidir. Çoğunlukla sıkıntılı olan bu hastaları boş yere kaygılandırmaktan kaçınılmalıdır. Beslenme, dışkı yitimlerini karşılamak için, önemli ölçüde kalori sağlayacak derecede zengin olmalıdır. Ayrıca posa bırakan be sinleri elden geldiğince kısıtlamak amacıyla da, çok iyi dengelenmelidir (sütün, ekmeğin, patatesin kaldırılması). Kullanılan ilaçlar, ishali azaltmayı, iltihabı ve enfeksiyonu iyileştirmeyi ve hastanın özel ruhsal durumunu tedavi etmeyi amaçlar.

İshal varsa, ilaçlar yardımıyla durması sağla nır. İltihapla savaş, kortizon tedavisine başvurma yi gerektirir. Kortizon, ya genel olarak sıkı tıbbi gözetim altında ya da yerel olarak lavmanlar bi çiminde kullanılabilir. Enfeksiyona karşı ilk başvurulacak ilaç. sülfamitlerdir. Bu hastalıkta antibiyotik kullanma kararı, çok iyi tartıldıktan sonra verilmelidir (antibiyotik tedavilerinin yolaçtığı, özellikle ishal tipinde sindirim bozuklukları bilinmektedir).

Ayrıca,bazı uzmanlar ruhsal durumun, ya ruhsal tedaviyle ya da yatıştırıcı ilaçlarla tedavisini öğütlemektedirler. Ama bu yöntemler fazla bir başarı sağlamamaktadır. Zaten, tek başına ruhsal durumun tedavisi, hastalığın evriminde herhangi bir değişiklik yapmamaktadır.

Cerrahi tedavi

Son derece güç bir ameliyattır. Bir ameliyat sonrası yoğun bakım biriminin ve sindirim sistemi cerrahisi bölümünün birlikte bulunduğu özel do-natımlı merkezlerde gerçekleştirilebilir. Bu hastaların ameliyattan önce genel durumlarının düzeltilmesi, elverişli koşullarda ameliyat edilmeleri için zorunludur. Bu da kan, serum, enerji verici besinler, elektrolitler ve vitaminlerin damardan iğneyle verilmesi yardımıyla yapılır.

Kalın barsak genişlemesi ya da aşırı ivegenbiçimlerdeki delinmeler, acil ameliyat gerektirebilir. Ama çoğunlukla, ağır ağır yerleşmiş süreğen biçimlerde ameliyat uygulanır. En sık uygulanan girişimler, ya kalın barsağm bütünüyle çıkarılması ya da hasta bölgenin çıkarılmasıdır. Bu ameliyat, hastaların çoğunda göden barsağının da çıkarılmasına yolaçtığı için, sağ kasıkta sürekli kullanılacak bir yapay makat gerçekleştirmek zorunluluğunu doğurur. Dolayısıyle, ikinci bir ameliyatla sindirim sistemi sürekliliğini sağlamak için, ameliyat sırasında göden barsağı elden geldiğince korunmaya çalışılır.

SONUÇ

Ülserli göden barsağı-kalın barsak iltihabı, genç kişilerin hastalığıdır. Daha başlangıcında ciddi olmasına ender raslanır; ama evrimi çoğunlukla ciddidir. Nedeni henüz bilinmemekte, bazı uzmanlarca ruhsal etmenin ve alerji etmeninin sorumlu olduğu öne sürülmektedir. Teşhisin erken konması son derece önemlidir: Kalıa barsak bozunlarmm henüz hafif olduğu dönemlerde, ilaç tedavisi evrimi durdurabilmekte, hattâ hastalığı iyileştirmektedir.