Sağlık bilgileri

Ülser (Yara)

Ülser (yara), mide ve onikiparmakbağırsağında en sık görülen hastalıklardan biridir. Hastalığın oluşumunu kolaylaştıran çeşitli etmenler vardır. Bunlardan en önemlileri mide asidi ve pepsin salgısının artması, salgılara organın direncinin azalması ve kötü beslenme alışkanlıklarıdır. Ayrıca, düzensiz yaşama, ruhsal ve sinirsel gerginlikler, birtakım ilâçlar ve bireysel başka etmenler de hastalığın oluşumunu kolaylaştırır.

Günlük yaşantıda karşılaşılan güçlükler, üzüntü, kaygı, korku, yıpratıcı ça­lışma ve düzensizlik gibi olumsuz etkiler yavaş yavaş sinir sistemini baskı altına alır. Sonuçta hormonal denge bozulur, midede asit salgısı, bazen de pepsin ar­tar. Fazla asit salgısına karşı koruyucu salgı (musin) yeterince etkili olamaz. Bu olumsuz etkenlerin etkileşimi sonucu organ aşınmaya başlar ve ülser (yara) olu­şur.

Hastada açken mide ağrısı artar. Bazen, ağrı hastayı gece uykudan uyan­dıracak derecede şiddetli olur. Süreğen (kronik) ülserde, günün belirli saatlerinde, belirli mevsimlerde ağrı artabilir, hastalık alevlenebilir. Bazı olgularda, bulantı, kusma, kanama görülebilir. Kanama geçiren hastanın kusmuğu ya da dışkısı koyu renkli olur. Hastalık doktor kontrolünde tedavi edilir. Diyet, hastanın durumuna göre düzenlenir.

Ülserli hastaların beslenmesinde uyulması gereken ana ilkeler şunlardır:

1. Mide asidini artırmayacak, asidi nötürleştirecek, salgıyı uyamayacak” besinler seçilir.

2. Diyette; yarayı zedeleyecek, sindirimi zor, posası çok, gaz yapıcı, çok soğuk ve çok sıcak besinler bulundurulmaz.

3. Mide uzun süre boş bırakılmaz. Düzgün aralıklarla sık ve az yenir.

4. Aşırı kısıtlı diyetten, kaçınılır. Dokunan besinler yenmez. Hastanın ya­kınmasına yol açan yiyecekleri diyetten çıkarılır.

Ülserde uygulanan diyetin özelliği hastanın durumuna göre değişir. Hasta­nın durumu ağırsa hastanede tedavi edilir ve mideyi rahatlatıcı, asit etkisini azal­tıcı diyet uygulanır. Ülserli hastaların ağır döneminde en çok yararlanılan besin süttür.

Hastalığın şiddetli döneminde, hastaya saat başı ılık süt verilir. Çok soğuk ya da çok sıcak süt vermek sakıncalıdır. Süt, aşırı asit salgısının etkisini azaltır ve rahatlatır. Yalnız süte dayalı diyet birkaç gün gibi kısa süreli uygulanır. Bu besinle hastanın enerji, C vitamini ve demir gibi besin öğelerine ihtiyacı karşı­lanamaz. Mide asidini nötürleştiren ilâçlar (antiasitler) da kullanılır.

Durumu iyileşmeye başlayan hastaya, süte ek olarak; pelte, komposto, piş­miş meyve ve sebze ezmeleri, mahallebi, sütlaç, rafadan ya da katı pişmiş yu­murta, ezme çorba gibi yiyecekler de verilir. Diyete, hasta iyileştikçe haşlama yöntemiyle iyice pişirilmiş etler, pişmiş sebze yemekleri, meyve ve sebze suları, peynir gibi yiyecekler de eklenir.

Beslenme; hastanın yeterli ve dengeli beslenmesini sağlayacak, yarayı in­citmeyecek, iyileşmeyi hızlandıracak, salgıyı uyarmayacak şekilde düzenlenir. Günlük besinler 6-7 öğüne bölüştürülerek verilir. Durumu düzelen hastanın di­yeti normale yaklaştırılır. Yumuşak diyet uygulanır.

Ağır durum geçtikten sonra yaranın iyileşmesi için belli bir süre gerekir. Bu sürede ve hastalık tedavi edildikten sonra da beslenmede iyileşmeyi hızlandırıcı, yeniden başlamasını engelleyici bir yol izlenir. Mide rahatsızlıklarına yol açan kötü beslenme alışkanlıklarından kaçınılır.

Normal hayatını sürdürebilecek durumdaki ülserli hastaların beslenmesin­de aşın kısıtlamaya gitmenin yararı olmadığı anlaşılmıştır. Hastalığın şiddetli ol­duğu dönem dışında; uyulması zor katı kurallar koymanın, yemeyi işkenceye dönüştürmenin, aynı yiyecekleri aynı şekilde yemeye zorlamanın yaran bir yana .zararı da olmaktadır. Diyet, bu nedenle, yukarıda dört maddede belirtilen ana. ilkeler doğrultusunda olmak şartı ile tekdüzelikten kaçınılarak düzenlenmelidir.

Bazı besinlerin mide salgısını azaltıcı, artırıcı, asit salgısının etkisini azal­tıcı, birtakım besinlerinse gaz yapıcı etkileri olduğu gösterilmiştir. Yalnız, bu et­kilerin de bireysel ayrıcalık gösterdiği bulunmuştur. Bir hastaya dokunan bir yiyecek ya da baharat başka bir hastaya dokunmamakta; bazılarına ise aynı yi­yecekler bazen dokunmakta bazen rahatsız etmemektedir.

Bunun için hastanın kendisine hangi yiyecekler dokunuyorsa onları yememesi en uygun yoldur. Ancak, hastanın kendi beslenmesi konusunda eğitilmesi; zararlı olduğu bilinen alışkan­lıklardan kaçınması; yeterli ve dengeli beslenme kurallarına uyması; hem teda­vi hem de korunmada önem taşır.

Ülserli hastaların beslenmesinde aşağıda belirtilenlere uyulması gerekir;

1. Hasta aç bırakılmaz. Boş kalan mide kasılarak ağrı yapabilir. Ana öğün­ler arasinda ve yatarken sütle bisküvi ya da bir parça ekmek yemelidir. Açken asit salgısı artarak ağrı yapabilir. O durumda asidi nötürleştirici ilâç (antiasit> alınabilir. Su içmek bile asitliği azaltır. Öğünlerde aşın miktarda yenmez. Dü­zenli aralıklarla beslenilir.

2. Yemek, acele etmeden, çok iyi çiğnenerek yenir. Yara üzerine ve kan» damarlarına olumsuz etki gösterebileceği için, çok sıcak ve çok soğuk yiyecekler ve içeceklerden kaçınılır.

3. Yemek sırasında fazla sıvı alınmaz, çok su içilmez. Yemekler çok su­lu ya da çok koyu değil yumuşak olarak hazırlanır. Öğün aralarında gerektiği miktarda su ve sıvı alınabilir. Ara öğünlerde, pelte, mahallebi gibi yiyecekler de yenebilir. Bu tür yiyecekler midede bir süre kaldığından asidin «tkisini azaltır» Yağın da asit salgısını bastına, mide hareketini azaltıcı bir rolü vardır.

4. Etsuyu, acı biber,karabiber, kolalı içecekler, kakao, çikolata, kahve,, demli çay, alkol, sigara ve benzerleri mideyi uyararak salgıyı artırdığmdan has­taya verilmesi sakıncalıdır. Baharatların asit salgısına etkisi bireysel ayırım gös­terir. Bu nedenle, bazı baharatlar az olarak denenebilir. Demi az çay içilebilir^ Acı, ekşi, turşu, sirke, salamura, sucuk, pastırma, yağda kızartma, soğan gibi yiyecekler verilmez.

5. Aşın posalı, hiç posasız ve mideyi incitici sert besinler verilmez. Orta dereceli posalı ve yumuşak diyet uygulanır. Sert meyveler kabuğu soyulup pişi­rilerek, domates gibi sebzeler kabuğu ve çekirdeği alınarak, sebzeler pişirilip yu­muşatılarak yenir. Uygun meyveler kabuğu, çekirdekleri ve sert kısımları alınıp çiğ olarak iyice çiğnenerek yenebilir.

Yeterli miktarda et ve yumurta bulunmadığı zaman kuru baklagillerden ya­rarlanılır. Dokunmaması için, kuru baklagil haşlanır, kabukları ayrılır ve iyice pişirildikten sonra yenir.

6. Doktorun verdiği ilâçlardan başka ilâç alınmaz. Gece ağrı oluyorsa asi­di nötürleştirecek ilâç (antiasit) alınır. Karbonat (sodyum bikarbonat) kullanmak sakıncalıdır. Bunun bir süre rahatlatıcı etkisi olabilir, sonra ters etki gösterdiğin­den zararlıdır.